Wykorzystuje się ją w działaniach wywiadowczych, w systemach dowodzeniach, dronach, pojazdach… Testuje w pilotowaniu myśliwców! Sztuczna inteligencja jest stosowana we wszystkich domenach operacji militarnych – na lądzie, morzu, w powietrzu, kosmosie i cyberprzestrzeni. I choć jej szybki rozwój budzi zarówno uznanie, jak i niepokój, jedno jest pewne: coraz szersze wykorzystanie AI do celów militarnych to proces nie do zatrzymania.

Informatyka jest wykorzystywana w różnych dziedzinach od kilkudziesięciu lat, a komputery stały się elementem codziennego życia. Za przełomowe uchodzą w tej dziedzinie wynalezienie mikroprocesora, Internetu czy komputera osobistego. Kolejnym z nich jest właśnie sztuczna inteligencja, czyli Artificial Intelligence, której pojawienie wieszczyli twórcy literatury science fiction. Czym jest AI? Jedna z definicji określa ją jako dziedzinę informatyki, która zajmuje się systemami komputerowymi wspierającymi podejmowanie decyzji na podstawie wielkich ilości danych, zwykle z różnych źródeł. Według innej jest to system będący w stanie postrzegać swoje środowisko i podejmować działania, aby zmaksymalizować szanse na pomyślne osiągnięcie swoich celów. Jednocześnie potrafi on interpretować i analizować dane w taki sposób, żeby się uczyć i dostosowywać w miarę upływu czasu. Podstawą AI są zdolności systemów do tworzenia interakcji między algorytmami, które działają podobnie jak sieci neuronowe ludzkiego mózgu.

Zdolność do analizy dużej ilości informacji sprawiła, że jednym z pierwszych obszarów, w których zaczęto wykorzystywać możliwości AI, stała się obronność. O tym, jak nieocenione są to umiejętności, przekonali się boleśnie Amerykanie podczas zamachów terrorystycznych z 11 września 2001 roku. Po pewnym czasie okazało się, że w danych wywiadowczych pozyskanych z różnych źródeł, w tym wywiadu elektronicznego, były wskazówki o przygotowywanym przez Al-Kaidę ataku na terenie Stanów Zjednoczonych. Wąskim gardłem okazał się wówczas brak tłumaczy i analityków znających język arabski. W USA wyciągnięto wnioski i postawiono na AI. Dzięki wykorzystaniu jej analiz amerykańscy wojskowi i polityczni decydenci na wiele miesięcy przed 24 lutego 2022 roku zyskali pewność, że Rosja dokona agresji na Ukrainę. Amerykanie mogli więc uprzedzić sojuszników o planach Kremla.

Poza wywiadem AI jest wykorzystywana w dowodzeniu, gdzie oparte na niej systemy mogą wygenerować różne warianty działań na poziomach od taktycznego do strategicznego. Pierwszym wielkim konfliktem z szerokim wykorzystaniem AI jest trwająca już drugi rok wojna w Ukrainie. Oprócz analiz wspierających planowanie działań militarnych AI okazuje się przydatna w rozpoznaniu, pozwala bowiem szybko identyfikować i śledzić cele. W technologię tę wyposażany jest sprzęt używany bezpośrednio na polu bitwy. Niedawno dziennik „The New York Times” w artykule poświęconym walce elektronicznej w tym konflikcie przytoczył przykład jednego z zastosowań. Gdy Rosjanie zaczęli skutecznie zagłuszać nawigację satelitarną dronów niemieckiej firmy Quantum Systems, jej specjaliści przygotowali oprogramowanie oparte na AI, działające jako „swego rodzaju dodatkowy pilot”.

Systemy bezzałogowe, drony i roboty jest to sfera, w której sztuczna inteligencja będzie najszybciej stosowana powszechnie. Wojskowi chcą, żeby sprzęt, w którym zastosowano sztuczną inteligencję, był coraz szerzej wprowadzany do armii i żeby działał autonomicznie, wykonując niebezpieczne zadania, co ograniczy straty w ludziach. Brytyjczycy opracowują więc wyposażone w AI psy roboty do wykrywania ładunków wybuchowych, które w przyszłości w tych niebezpiecznych operacjach będą mogły zastąpić saperów. Niepotrzebujące operatorów „myślące” pojazdy robotyczne, które analizując sytuację, mogą, na przykład, zmieniać trasę, by ominąć nową przeszkodę, zaczynają być używane w transporcie zaopatrzenia. Logistyka stanowi obszar, gdzie AI już jest wykorzystywana do usprawnienia bieżącej obsługi systemów uzbrojenia. Dzięki temu podniesiono chociażby poziom gotowości operacyjnej statków powietrznych. AI pojawiła się też w szkoleniu wojsk. Dzięki niej symulacje komputerowe stały się bardziej realistyczne.

Tymczasem Amerykanie poszli krok dalej. Ujawnili, że ich siły powietrzne pozwoliły AI pilotować samolot myśliwski. Niemniej jednak autonomiczne systemy uzbrojenia wzbudzają najwięcej kontrowersji moralnych i etycznych. Istnieją obawy, że sposób „myślenia” AI może być odmienny od ludzkiego, może ona też źle zinterpretować jakąś sytuację. Wskutek tego jej działania na polu walki mogą być niekontrolowane i nieprzewidywalne.

AI podejmuje decyzje na podstawie analiz, a od człowieka najbardziej odróżnia ją brak intuicji. To może rodzić zagrożenia. Przed kilkoma miesiącami pojawiła się informacja potwierdzająca obawy części ekspertów. Podczas testów w USA sztuczna inteligencja, która była nagradzana za udaną misję, chciała wyeliminować operatora, ponieważ uznała go za przeszkodę w skutecznym wykonaniu wyznaczonego zadania. Obawy dotyczące użycia AI w systemach bojowych są jednak nie tylko natury moralnej, lecz także praktycznej. Jak każdy system komputerowy, sztuczna inteligencja może być zaatakowana przez hakerów, uszkodzona lub nawet przejęta i użyta przeciwko jej twórcom.

Mimo istniejących zastrzeżeń i wątpliwości proces coraz szerszego wykorzystania AI do celów militarnych już jest nie do zatrzymania. Technologia ta jest i będzie rozwijana, gdyż w założeniach ma zapewnić dominację na polu walki. Już wykorzystuje się ją w systemach dowodzenia i wczesnego ostrzegania. Dzięki niej można odkryć słabe punkty własnego systemu obronnego i luki w nim u przeciwnika. AI może też być przydatnym narzędziem w działaniach psychologicznych z wykorzystaniem Internetu – może rozwijać propagandę i dezinformację.

Dużym wyzwaniem dla państw zachodnich będzie stworzenie zasad dotyczących autonomicznych systemów uzbrojenia, określenie maksymalnych granic ich swobody decyzyjnej, tak aby zachowując kontrolę nad nimi, nie uczynić ich nieskutecznymi. Zwłaszcza że potencjalni rywale Zachodu nie mają dylematów moralnych i skłonni są do podejmowania większego ryzyka, co daje im pewną przewagę. Wielką niewiadomą jest przyszłość i dalszy rozwój AI. To rodzi pytanie, czy faktycznie nastąpi taka ewolucja maszyn, że z czasem zyskają one samoświadomość i staną się zagrożeniem dla ludzi.