Kiedy latem wojska niemieckie zagroziły stolicy Francji, alianci rozpoczęli kontrnatarcie pod wodzą francuskiego generała, a potem marszałka Ferdynanda Focha. Ich celem było nie tylko odparcie niemieckiego ataku, lecz także całkowite przełamanie linii frontu nieprzyjaciela i rozpoczęcie kontrofensywy ma froncie zachodnim.

Francuscy żołnierze na pozycji w trakcie bitwy nad Marną.

5 sierpnia 1918 roku

Dzięki rozpoczętej w marcu 1918 roku na froncie zachodnim operacji „Michael” Niemcom udało się przerwać linię francuskiej obrony, co latem otworzyło im drogę do stolicy Francji. 15 lipca armia niemiecka pod wodzą generała Ericha Ludendorffa ruszyła na alianckie pozycje na przedpolach Paryża, rozpoczynając drugą bitwę nad Marną. Atak został jednak zatrzymany, a trzy dni później rozpoczęła się kontrofensywa dywizji francuskich wspomaganych przez oddziały amerykańskie, brytyjskie i włoskie. Na ich czele stał generał Ferdynand Foch, naczelny dowódca sił sprzymierzonych na froncie zachodnim.

Podczas trwających trzy tygodnie walk żołnierze ententy, wspierani przez 350 czołgów, odnosili kolejne zwycięstwa i coraz bardziej spychali Niemców na północny wschód. Na początku sierpnia nad rzeką Vesle wojska alianckie wykorzystały powstałe wybrzuszenie frontu do ostatecznego kontrataku, dzięki któremu udało się przełamać linię wroga.

Kiedy niemieckie dowództwo zorientowało się, że niemożliwe jest utrzymanie zdobytych pozycji, wycofało wojska na północ. Druga bitwa nad Marną zakończyła się 5 sierpnia zwycięstwem wojsk ententy, zatrzymaniem ofensywy niemieckiej i uratowaniem Paryża.

6 sierpnia 1918 roku

Zwycięstwo nad Marną i powstrzymanie niemieckiej ofensywy było w dużej mierze zasługą dowodzącego siłami ententy generała Ferdynanda Focha. Od marca 1918 roku był on koordynatorem działań wojsk sprzymierzonych na zachodnim froncie, a w maju został naczelnym dowódcą sił sprzymierzonych na tym froncie. Jak podkreślają historycy, podczas kryzysu latem 1918 roku, kiedy wojska niemieckie zagrażały Paryżowi, gen. Foch pokazał umiejętności taktyczne, silny charakter i odwagę, a dowodzona przez niego armia wykazała się walecznością. Dzięki takiemu dowodzeniu siły sprzymierzone odniosły zwycięstwo. Doceniły to francuskie władze i następnego dnia po bitwie za swoje zwycięstwo generał Foch otrzymał buławę marszałkowską.

Marszałek Ferdinand Foch po dekoracji Wielką Wstęgą Orderu Virtuti Militari na dziedzińcu Belwederu, rozmawia z gen. Kazimierzem Sosnkowskim. W środku marszałek Józef Piłsudski.

Marszałek był też znany jako przyjaciel Polaków i orędownik sprawy polskiej na Zachodzie. Miał m.in. wpływ na pomyślny wynik powstania wielkopolskiego, które wybuchło 27 grudnia 1919 roku. Dzięki jego inicjatywie podpisany 16 lutego 1919 roku w Trewirze układ przedłużający zawieszenie broni między ententą a Niemcami wstrzymywał również działania w Wielkopolsce i przerwał pruską kontrofensywę przeciwko powstańcom. Dzięki wstawiennictwu marszałka oddziały powstańcze zostały uznane za część wojsk sprzymierzonych. Zakazano Niemcom prowadzenia akcji zaczepnych przeciwko Polakom, ustalono linię demarkacyjną i uznano władzę oddziałów powstańczych na wyzwolonych terenach.

13 kwietnia 1923 roku marszałek Foch jako pierwszy obcokrajowiec za zasługi dla Polski został mianowany przez prezydenta Stanisława Wojciechowskiego marszałkiem Polski. Dwa dni później odznaczono go także Krzyżem Wielkim Orderu Wojennego Virtuti Militari i Orderem Orła Białego.

8 sierpnia 1918

Po zwycięstwie nad Marną marszałek Foch chciał rozpocząć kolejną ofensywę przeciwko Niemcom. Zgodził się na plan feldmarszałka Douglasa Haiga, dowódcy Brytyjskich Sił Ekspedycyjnych, by zaatakować w pobliżu Amiens. Postanowiono uderzyć 8 sierpnia, zanim Niemcy zakończą przegrupowania po wycofywaniu się znad Marny. Kluczowym czynnikiem miało być zaskoczenie przeciwnika.

Bitwa pod Amiens rozpoczęła się świtem. Brytyjski korpus zaatakował na północ od Sommy, australijski na południe od rzeki, w centrum frontu, a kanadyjski na południe od nich. Francuzi w tym czasie prowadzili artyleryjski ostrzał niemieckich pozycji. Piechota posuwała się pod osłoną około 500 czołgów brytyjskich typu Mark V, które umożliwiły szybkie przełamanie niemieckiej obrony.

Wojska sprzymierzonych całkowicie zaskoczyły wroga, a alianci przesunęli linię frontu aż o kilkanaście kilometrów. Niemcy w panice zaczęli się cofać, wielu się poddawało. Całkowite starty niemieckie tego dnia wyniosły około 30 tys. zabitych, rannych i wziętych do niewoli. Ze względu na rozmiar strat i osłabione morale żołnierzy 8 sierpnia został nazwany przez dowodzącego siłami niemieckimi gen. Ludendorffa czarnym dniem armii niemieckiej.

Niemieccy jeńcy wzięci do niewoli po bitwie pod Amiens.

Bitwa trwała przez kolejne pięć dni, jednak nie przyniosła już tak spektakularnych rezultatów, ponieważ nacierający szybko wyszli poza zasięg wsparcia artyleryjskiego i możliwości zaopatrzeniowych swoich armii.

Przełamanie niemieckiego frontu pod Amiens było punktem zwrotnym i początkową fazą tzw. ofensywy stu dni, podczas której siły sprzymierzonych przeprowadziły szereg ataków na pozycje niemieckie we Francji. Bitwa uznawana jest też za koniec wojny pozycyjnej na froncie zachodnim.

Czy rozpoczęta przez aliantów kontrofensywa doprowadzi do wypchnięcia wojsk niemieckich z Francji i zawieszenia broni, dowiemy się z kolejnych odcinków serii. 

Bibliografia:

Andrzej Garlicki „Historia 1815–2004. Polska i świat”, Warszawa 2005

Tadeusz A. Kisielewski „Wielka Wojna i niepodległość Polski”, Poznań 2014

Wacław Lipiński „Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905–1918”, Warszawa 1990

Janusz Pajewski „Pierwsza wojna światowa 1914–1918”, Warszawa 2005

„Polskie wspomnienia Marszałka Focha”, „Polska Zbrojna”, 6 maja 1923

„Marszałek Francji Foch Marszałkiem Polski”, „Polska Zbrojna”, 14 kwietnia 1923

Strona encyklopedii - www.britannica.com

Portal FirstWorldWar.com

US National Archives - www.archives.gov

Strona Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości - www.wmn.poznan.pl

Mecenasem cyklu „Drogi do niepodległości" jest koncern PKN ORLEN.