W kwietniowy poranek na stadionie we Wrocławiu zameldowała się sześcioosobowa grupa saperów z psami. Mieli sprawdzić, czy na terenie obiektu, na trybunach i w okolicznych budynkach ktoś nie podłożył materiałów wybuchowych. Zajęcia minersko-pirotechniczne dla żołnierzy z Kazunia zorganizowało Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych.

Na wrocławskim stadionie ma się odbyć duża impreza sportowa. Dwa dni wcześniej służby otrzymują niepokojącą wiadomość, że w tym czasie może dojść do zamachu terrorystycznego. Ogłoszono alarm. O pomoc w sprawdzeniu obiektu pod kątem pirotechnicznym poproszone zostało wojsko. Na miejsce przyjechało sześciu saperów z psami. Tak wyglądał scenariusz szkolenia, w którym wzięli udział żołnierze 2 Mazowieckiego Pułku Saperów w Kazuniu.

Sześciu czworonożnych szeregowych

Zajęcia minersko-pirotechniczne zorganizowała we Wrocławiu sekcja szkolenia EOD Wydziału Dydaktycznego Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych. Pododdziały EOD (Explosive Ordnance Disposal) należą do elity tego rodzaju wojsk. Ich zadaniem jest rozpoznanie i neutralizacja nie tylko typowych, konwencjonalnych niewybuchów, lecz także wszelkiego rodzaju improwizowanych urządzeń wybuchowych (IED), nazywanych potocznie ajdikami.

Saperskie psy bywają w takich działaniach nieocenione. W plutonie przewodników psów w Kazuniu pełni służbę 16 zwierzaków. Saperski team tworzą przewodnik i pies wyszkolony do zadań pirotechnicznych. Na szkolenie dowództwo wydelegowało sześć takich par. Do Wrocławia przyjechali więc przewodnicy oraz psy: Roksi, Abi, Amper, Carmen, Cleo, Atos. Wszystkie w stopniu szeregowego. Dowodził nimi sierż. Sebastian Zawadzki.

Film: Bogdan Politowski, Aleksander Kruk/ ZbrojnaTV

Najpierw saperzy poznali nowe metody tworzenia min pułapek, których używają obecnie terroryści. Dowiedzieli się także, w jaki sposób i w jakich miejscach bywają najczęściej podkładane niebezpieczne ładunki. Omawiane były również wnioski płynące z wojny w Ukrainie.

Gdzie człowiek nie może, tam psa pośle

Po zajęciach teoretycznych przyszła pora na praktykę. Saperzy i psy sprawdzali autokary, samochody dostawcze i osobowe. Szukali różnego rodzaju materiałów wybuchowych i przedmiotów, które mogłyby posłużyć jako detonator, broni oraz amunicji. Organizatorzy kursu zadbali, aby zajęcia przypominały realne działania. Dlaczego zorganizowano je na stadionie? – Bo to bardzo trudny obiekt do przeszukania – przyznaje kpt. Dariusz Sycz, kierownik szkolenia. – Jest to bardzo rozległy teren, pełen różnych zakamarków, a więc przeszukanie go jest skomplikowane dla człowieka. Dlatego muszą to wykonać psy – mówi kpt. Dariusz Sycz. I dodaje, że takie miejsca bywają właśnie celem terrorystów.

Saperzy z psami brali już udział w tego rodzaju akcjach zabezpieczania terenu, m.in. podczas odbywających się w Polsce Światowych Dni Młodzieży oraz szczytu NATO w Warszawie. Pojawiają się też w patrolach na granicy polsko-białoruskiej.

Jak przebiega akcja na terenie tak dużego obiektu, jakim jest stadion? – Bywa, że pies dokonuje poszukiwania prowadzony na smyczy. Tak się dzieje w miejscach, gdzie jego smycz czy obroża może się w coś zaplątać. W ten sposób przeszukujemy również wtedy, gdy ważna jest systematyka przeszukiwania, czyli idziemy od jednego konkretnego miejsca do drugiego – wyjaśnia sierż. Sebastian Zawadzki, dowódca grupy przewodników. Podoficer dodaje, że czasami pies jest spuszczany ze smyczy i samodzielnie dokonuje przeszukania terenu. Najczęściej właśnie wtedy, gdy do sprawdzenia są bardzo duże powierzchnie.

Psy w chmurach

Na stadionie we Wrocławiu saperzy działali w trzech grupach, w każdej po dwie pary. Ponieważ nie było presji czasu, do przeszukania ruszał najpierw jeden pies ze swoim opiekunem. Gdy coś znalazł, para wycofywała się, a do działania ruszała następna dwójka, aby potwierdzić, że w danym miejscu rzeczywiście jest groźne znalezisko.

Przeszukiwanie stadionu nie było łatwe także z innego powodu. Przed rozpoczęciem akcji instruktorzy porozkładali bowiem w różnych miejscach imitatory zapachów ładunków wybuchowych. Na terenie obiektu było ich w sumie osiem.
Ale to nie wszystko. Aby utrudnić pracę saperów i lepiej sprawdzić umiejętności psów, instruktorzy dodatkowo rozłożyli w różnych miejscach około 50 przedmiotów o charakterze pirotechnicznym, np. kawałki lontu wybuchowego, atrapy granatów czy zapalników. Przedmioty, które na co dzień znajdują się w salach wykładowych i na których z pewnością pozostał zapach materiałów wybuchowych. Psy i ich przewodnicy mieli sporo pracy.

Gdy zajęcia dobiegały końca, okazało się, że zwierzaki bezbłędnie wykryły wszystkie główne markery zapachowe oraz zdecydowaną większość dodatkowych przedmiotów imitujących niebezpieczne przedmioty. – Bez problemu wchodziły w chmurę – komentowali zajęcia saperzy. O co chodzi? – Każdy materiał wybuchowy paruje. Tworzy się więc wokół niego chmura zapachowa, która unosi się i może też być przenoszona przez wiatr – wyjaśniają przewodnicy. – Jeżeli pies znajdzie taką chmurę, to nawet ze znacznej odległości pójdzie po zapachu i dotrze do materiału wybuchowego jak po sznurku – komentowali. Za swoją służbę czworonogi są nagradzane, np. ulubioną zabawką, pochwałą czy po prostu głaskaniem.

Na służbie i emeryturze

Saperskie psy i ich przewodnicy szkolą się w poszukiwaniu różnego rodzaju materiałów wybuchowych, broni i amunicji. Muszą rozpoznać je i ewentualnie oznaczyć. Nie przystępują natomiast do podejmowania i rozbrajania znaleziska. To wykonuje już inna grupa saperów wyspecjalizowana w takim działaniu.

Psy mogą prowadzić intensywne poszukiwania przez pół godziny. Później muszą mieć kilkadziesiąt minut przerwy, aby odpocząć. W plutonie w Kazuniu przyjęło się, że czworonogi w czasie akcji pracują średnio około czterech godzin. Na sprawdzenie tak dużego obiektu jak stadion przeznaczony dla prawie 10 tys. widzów sześciu saperów z psami potrzebuje około trzech godzin. Jednak podczas szkolenia, gdy psy pracują na zmianę, a śladów zapachowych podłożono bardzo dużo, czas i metoda pracy są zupełnie inne.

Czworonogi służbę w wojsku pełnią do dziewiątego roku życia. Potem przechodzą na emeryturę i najczęściej trafiają do domu swojego przewodnika. Mają zapewnioną do końca życia darmową opiekę wojskowych weterynarzy, a na wyżywienie jego opiekun otrzymuje ekwiwalent pieniężny.

St. kpr. Adrian Wrzeciono, saper i przewodnik psów, ma siedmioletnie doświadczenie służbowe. Obecnie pracuje z szer. Abim. Wcześniej był opiekunem Kazana, który swoją emeryturę spędza u niego w domu. Odpoczywa, bawi się, chociaż – jak opowiada kapral – czasami chyba brakuje mu pracy. – Gdy zabieram go do jednostki na badania lekarskie, a trwają akurat jakieś przeszukania, to Kazan chętnie się w nie włącza i mimo wieku jest bardzo skuteczny – mówi z dumą podoficer.

Po sprawdzeniu wrocławskiego stadionu, saperzy i psy na drugi dzień ruszyli do kolejnych działań. Tym razem poszukiwali niebezpiecznych materiałów na obszarze zadrzewionym, w wysokiej trawie i miejscach pełnych zarośli.