„Włosi, Wam wolność przynieśli Polacy, ci, którzy pierwsi oparli się tyranii w 1939 roku, ci, którzy nade wszystko cenią swobodę człowieka i wolność Narodu” – głosiły hasła na plakatach rozwieszanych w Bolonii. 21 kwietnia 1945 roku oddziały 2 Korpusu Polskiego witane owacjami wyzwoliły historyczne miasto. Bitwa o Bolonię była decydującym ciosem zdanym Niemcom na froncie włoskim.

Operację „Buckland” prowadziły wojska alianckie, połączone w 15 Grupę Armii – utworzoną z sił amerykańskiej 5 Armii i brytyjskiej 8 Armii. Celem ofensywy było zniszczenie sił wroga zajmujących pozycje na południe od rzeki Pad. Walki w tym rejonie uniemożliwiały Niemcom obsadzenie linii obronnych w Alpach. Dowódcy alianccy zakładali, że 8 Armia zajmie Ferrarę i Padwę, a 5 Armia – Weronę i Bolonię. Nowy dowódca 15 Grupy Armii, gen. Mark Clark, planował w rejonie Ferrary zamknąć kleszcze okrążenia. Przewidywał, że znajdzie się w nich większość wojsk niemieckich. 2 Korpus Polski, wchodzący w skład brytyjskiej 8 Armii, na czas operacji „Buckland” wzmocniono brytyjską 7 Brygadą Pancerną i hinduską 43 Brygadą Piechoty.

Polacy w operacji „Buckland”

Rozpoczęła się ona 9 kwietnia 1945 roku od ataku brytyjskiej 8 Armii. Trzy dni później ruszyły do boju oddziały amerykańskiej 5 Armii. Natarcie 8 Armii wspierał ogień z 1200 dział, a z powietrza 700 bombowców. 2 Korpusowi Polskiemu powierzono wraz z brytyjskim 5 Korpusem zdobycie przyczółka na rzece Santerno, a potem przeprowadzenie natarcia na miejscowości położone w prowincji Bolonia: Castel San Pietro Terme, Mordano i Medicina. Pełniący obowiązki dowódcy 2 Korpusu Polskiego, gen. Zygmunt Bohusz-Szyszko, dał sygnał do ataku po potężnej nawale artyleryjskiej i nalotach dywanowych. Pierwszym zadaniem żołnierzy było sforsowanie rzeki Senio – na północ od miasta Faenza, następnie dojście do drogi Ferrara – Bolonia. Przyczółki miała zdobyć nacierająca w pierwszej kolejności 3 Dywizja Strzelców Karpackich.

Sforsowanie Senio polecono zgrupowaniu „Rud”, które utworzono z 3 Brygady Strzelców Karpackich. Strzelców wspierały czołgi i artyleria. Całością tych wojsk dowodził nowo awansowany na stopień generalski gen. bryg. Klemens Rudnicki. Natomiast 16 kwietnia zgrupowanie „Rak”, utworzone z 2 Warszawskiej Brygady Pancernej oraz żołnierzy 5 Kresowej Dywizji Piechoty, dotarło do Mediciny i kanału o tej samej nazwie. Zgrupowaniem tym dowodził gen. bryg. Bronisław Rakowski. 19 kwietnia 1945 roku, po sforsowaniu przez 5 Kresową Dywizję Piechoty kanału Fossatone, Niemcy musieli wycofać się z linii na rzece Ganiana. W wyniku tego dowódca brytyjskiej 8 Armii zmienił kierunek natarcia 2 Korpusu i tak w pasie jego działań znalazła się Bolonia.

Generał Bohusz-Szyszko wysłał w kierunku Bolonii zgrupowanie „Rud”. Wieczorem 20 kwietnia 1945 roku alianci przecięli drogę nr 9 na odcinku między Modeną a Bolonią. Kiedy Amerykanie byli 6 km od Bolonii, rozkaz wkroczenia do miasta otrzymał mjr Józef Różański i dowodzony przez niego 9 Batalion Strzelców Karpackich. Niemcy, aby uniknąć okrążenia swoich sił, wycofali oddziały z miasta. Jako pierwsi, 21 kwietnia o godzinie 6.05, wkroczyli do Bolonii, przez XIII-wieczną bramę miejską, polscy strzelcy. Dwie godziny po nich do miasta dotarli Amerykanie, a potem piechota z 13 Korpusu Brytyjskiego oraz partyzanckie i regularne oddziały włoskie.

Kwiatami i owacjami

Strzelcy karpaccy byli owacyjnie witani przez mieszkańców. W żadnym z wyzwolonych przez naszych żołnierzy włoskich miast Polacy nie spotkali się z tak entuzjastycznym przyjęciem. W Bolonii witano ich kwiatami i ściskano z radości na ulicach. Po wkroczeniu do miasta kapelan karpatczyków, kpt. Rafał Grzondziel, zawiesił polską flagę na szczycie słynnej 97-metrowej wieży – Torre degli Asinelli. Z kolei drugą polską flagę zawieszono na balkonie Pałacu Ratusza. Polacy rozklejali też na murach domów afisze o treści: „Włosi, Wam wolność przynieśli Polacy, ci, którzy pierwsi oparli się tyranii w 1939 roku, ci, którzy nade wszystko cenią swobodę człowieka i wolność Narodu, ci, którzy w walce o wolność i sprawiedliwość nie ustaną, ci, którzy w niczyją nie pójdą niewolę! Bo walczą o waszą i naszą wolność. Cześć nieśmiertelnej Italii! Dywizja Piechoty ‘Kresowa’, dywizje z polskich miast ze Lwowa i z Wilna”.

W uznaniu znaczącej roli Polaków w wyzwoleniu burmistrz Bolonii Giuseppe Dozza nadał gen. Władysławowi Andersowi i 16 polskim oficerom honorowe obywatelstwa miasta. Ponadto 215 żołnierzy otrzymało od Senatu Bolonii specjalne medale pamiątkowe z napisem: „Wyzwolicielom, którzy jako pierwsi wkroczyli do Bolonii 21 kwietnia 1945 – w uznaniu zasług”. Z kolei 9 Batalionowi Strzelców Karpackich nadano miano Bolońskiego.

Kapitulacja Niemców

Niestety, podczas zwycięskiej operacji „Buckland” żołnierze 2 Korpusu Polskiego ponieśli duże straty: 234 zginęło, 1228 zostało rannych, a 7 uznano za zaginionych. Poległych pochowano na utworzonym przez 10 Batalion Saperów Polskim Cmentarzu Wojennym. Nekropolię na przedmieściach Bolonii, w miejscowości San Lazzaro di Savena, zaprojektował ppor. inż. arch. Zygmunt Majerski. Cmentarz poświęcił 12 października 1946 roku biskup polowy Józef Gawlina. Spoczywa na nim 1418 polskich żołnierzy poległych w walkach na Linii Gotów, w Apeninie Emiliańskim i w bitwie o Bolonię oraz 14 zmarłych w latach 1947–1957.

Bitwa o Bolonię była jedną z ostatnich stoczonych przez wojska alianckie na froncie włoskim. W obawie przed nieuniknionym spotkaniem żołnierzy Andersa z Sowietami, którzy po wyzwoleniu Jugosławii zbliżali się do Włoch, 2 Korpus Polski wycofano z frontu. Tak więc bitwa o Bolonię była ostatnią w jego historii.

28 kwietnia 1945 roku, w Casercie pod Neapolem, niemieccy dowódcy – odpowiedzialni za wojska na froncie włoskim – podpisali kapitulację. Ustalono, że 2 maja w południe walki zostaną zakończone. Sensu ich kontynuowania nie widział gen. Heinrich von Vietinghoff. Dowódca niemieckich wojsk zdawał sobie sprawę, że dalszy rozlew krwi był niepotrzebny. Przerwaniu walk przeciwny był jednak marszałek Albert Kesselring, zwierzchnik Vietinghoffa. Śmierć Hitlera jednak rozwiała jego wątpliwości i przystał na propozycje pokojowe.