moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Zryw Wielkopolan

27 grudnia 1918 roku w Poznaniu rozpoczęło się powstanie wielkopolskie. Dzięki zrywowi po 123 latach zaborów Wielkopolska została przyłączona do odradzającego się państwa polskiego. Rocznica powstania od dwóch lat obchodzona jest jako święto państwowe: Narodowy Dzień Pamięci Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego.

Uroczystość zaprzysiężenia wojsk powstańczych i wręczenie sztandaru 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. Gen. Józef Dowbor-Muśnicki wręcza pierwszy sztandar generałowi Danielowi Konarzewskiemu. 26.01.1919 r.

Pod koniec I wojny światowej, gdy perspektywa klęski Niemiec stawała się coraz wyraźniejsza, zwiększyły się działania polskich środowisk niepodległościowych w Wielkopolsce, będącej częścią Rzeszy Niemieckiej. Polacy coraz śmielej mówili o niepodległości i przyłączeniu tych ziem do odrodzonej Rzeczpospolitej. – Niestety, podpisany 11 listopada 1918 roku w Compiègne układ o zawieszeniu broni, kończący działania wojenne, nie wspominał o losach ziem polskich zaboru pruskiego – mówi Janusz Górniak, regionalista z Wielkopolski i miłośnik historii. Jak tłumaczy, Wielkopolanie bali się, że zostaną pominięci w planach politycznych dotyczących powojennej Polski i region ten pozostanie w granicach Niemiec. Dlatego w listopadzie i grudniu opracowywano w konspiracji plany przyszłego powstania, a głównym inicjatorem przygotowań była utworzona latem 1918 roku Polska Organizacja Wojskowa Zaboru Pruskiego.

3 grudnia został zwołany w Poznaniu Polski Sejm Dzielnicowy składający się z przedstawicieli Polaków zamieszkujących ziemie pozostające w granicach Niemiec. Sejm wyznaczył Naczelną Radę Ludową jako legalną władzę zwierzchnią na terenach Wielkopolski, Śląska, Pomorza Gdańskiego oraz Warmii i Mazur. Powołano też Komisariat Naczelnej Rady Ludowej, czyli polski ośrodek władzy w Zaborze Pruskim. – Impulsem do wybuchu powstania była wizyta w Poznaniu Ignacego Paderewskiego, wybitnego pianisty i działacza niepodległościowego – mówi Górniak. Wieczorem 26 grudnia zorganizowano wielką polską manifestację pod hotelem Bazar, w którym pianista się zatrzymał. Paderewski z okna hotelu wygłosił patriotyczne przemówienie do zgromadzonych poznaniaków.

REKLAMA

W odpowiedzi następnego dnia Niemcy zorganizowali w centrum miasta kontrdemonstrację, połączoną z przemarszem wojsk. Dochodziło do antypolskich prowokacji, niszczenia flag polskich i alianckich oraz ataków na siedzibę Komisariatu NRL i polską ludność. „Wczoraj po południu, na krótko przed czwartą, nadciągały do miasta z koszar na Jeżycach oddziały uzbrojonych żołnierzy niemieckich z 6 pułku grenadierów, w liczbie około 200, z oficerem na czele, śpiewając niemieckie pieśni, wtargnęli do gmachu Naczelnej Rady Ludowej, zrywając tamże sztandary angielski, amerykański i francuski” – głosił komunikat Naczelnej Rady Ludowej.

Obraz Leona Prauzińskiego przedstawiający zwycięski szturm na Prezydium Policji i śmierć Franciszka Ratajczaka. Źródło: Domena publiczna

Po południu zamieszki przerodziły się w starcia zbrojne. Już pierwszego dnia powstańcy opanowali punkty strategiczne Poznania: Prezydium Policji, Dworzec Główny, Pocztę Główną i część fortyfikacji, a 28 grudnia także Cytadelę i arsenał. Walki wybuchły również w innych miastach i częściach Wielkopolski.

Kontrolę nad zajętym przez powstańców obszarem przejęła Naczelna Rada Ludowa, a Komisariat NRL mianował mjr. Stanisława Taczaka na tymczasowego dowódcę powstania. Z ochotników, żołnierzy Służby Straży i Bezpieczeństwa, Straży Ludowej, członków POW Zaboru Pruskiego, skautów i członków „Sokoła" zaczęło się formowanie Armii Wielkopolskiej. 16 stycznia dowództwo nad powstaniem przejął gen. Józef Dowbór-Muśnicki. Kontynuował organizację Armii Wielkopolskiej, wprowadzając m.in. obowiązkową służbę wojskową i powołując pod broń rekrutów.

Generał Józef Dowbor-Muśnicki przed frontem oddziału 7 Pułku Strzelców Wielkopolskich. 1919 r.

Do połowy stycznia polskie oddziały wyzwoliły prawie całą Wielkopolskę. Zdobycze powstańców potwierdził rozejm podpisany 16 lutego 1919 roku w Trewirze pomiędzy Niemcami a państwami ententy. – Był to wielki polski sukces dyplomatyczny, ale także ogromny sukces militarny – podkreśla Janusz Górniak. Potyczki pomiędzy Polakami i Niemcami trwały jeszcze do 28 czerwca 1919 roku. Podpisany wówczas traktat wersalski kończący I wojnę potwierdził ostatecznie włączenie prawie całej Wielkopolski do Rzeczpospolitej.

Od 2021 roku dzień wybuchu powstania wielkopolskiego obchodzony jako Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: NAC, Domena publiczna

dodaj komentarz

komentarze


Ameryka daje wsparcie
 
Abramsy w pętli
MON przedstawiło w Senacie plany rozwoju sił zbrojnych
Jak zwiększyć bezpieczeństwo cywilów?
Wojna w świętym mieście, epilog
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Mobilne dowodzenie
Pytania o europejską tarczę
Święto Oddziału Specjalnego ŻW
„Pierwsza Drużyna” na start
Dzień zwycięstwa. Na wolność Polska musiała czekać
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Uwaga, transformacja!
Więcej hełmów dla żołnierzy
Sojusznicy ćwiczą w Drawsku
Bohater odtrącony
„Przekazał narodowi dziedzictwo myśli o honor i potęgę państwa dbałej”
Gry wojenne w szkoleniu
Układ nerwowy Mieczników
Zanieśmy lepszą Polskę następnym pokoleniom
Wioślarze i triatlonistka na podium
Wyszkolenie sprawdzą w boju
Polscy żołnierze stacjonujący w Libanie są bezpieczni
Polki pobiegły po srebro!
Wielki triumf 2 Korpusu Polskiego
Test współpracy dla bezpieczeństwa
Wojskowi medycy niosą pomoc w Iraku
Flota Bayraktarów w komplecie
Pływacy i maratończycy na medal
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Camp Miron. Amerykańscy specjalsi w Polsce
Polsko-australijskie rozmowy o bezpieczeństwie
Mięśnie czy głowa, czyli jak przejść selekcję
Premier odwiedził WZZ Podlasie
Żołnierze ewakuują Polaków rannych w Gruzji
Armia Andersa w operacji „Honker”
Na straży nieba
„Ta ziemia do Polski należy…”
Po przeprawie ruszyli do walki
Obradował Komitet Wojskowy Unii Europejskiej
Krwawa noc pośród puszczy
Pamiętamy o bohaterach z Piedimonte
Rajd ku czci saperów
Polska wiktoria na Monte Cassino
NATO on Northern Track
Wojskowe Oscary przyznane!
Zapraszamy na Festiwal
Morska Jednostka Rakietowa w Rumunii
MON o bezpieczeństwie szkoleń na poligonach
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
W obronie wschodniej flanki NATO
Serwis K9 w Polsce
Systemy obrony powietrznej dla Ukrainy
Szef MON-u: nie można oswajać się z wojną
I zdobyliśmy!
Pierwsi na oceanie
„Wakacje z wojskiem”, czyli plan na lato
Prezydent chce wzmocnienia odporności państwa
Dwa srebrne medale kajakarzy CWZS-u
Zmiany w dodatkach stażowych

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO