moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Zryw Wielkopolan

27 grudnia 1918 roku w Poznaniu rozpoczęło się powstanie wielkopolskie. Dzięki zrywowi po 123 latach zaborów Wielkopolska została przyłączona do odradzającego się państwa polskiego. Rocznica powstania od dwóch lat obchodzona jest jako święto państwowe: Narodowy Dzień Pamięci Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego.

Uroczystość zaprzysiężenia wojsk powstańczych i wręczenie sztandaru 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. Gen. Józef Dowbor-Muśnicki wręcza pierwszy sztandar generałowi Danielowi Konarzewskiemu. 26.01.1919 r.

Pod koniec I wojny światowej, gdy perspektywa klęski Niemiec stawała się coraz wyraźniejsza, zwiększyły się działania polskich środowisk niepodległościowych w Wielkopolsce, będącej częścią Rzeszy Niemieckiej. Polacy coraz śmielej mówili o niepodległości i przyłączeniu tych ziem do odrodzonej Rzeczpospolitej. – Niestety, podpisany 11 listopada 1918 roku w Compiègne układ o zawieszeniu broni, kończący działania wojenne, nie wspominał o losach ziem polskich zaboru pruskiego – mówi Janusz Górniak, regionalista z Wielkopolski i miłośnik historii. Jak tłumaczy, Wielkopolanie bali się, że zostaną pominięci w planach politycznych dotyczących powojennej Polski i region ten pozostanie w granicach Niemiec. Dlatego w listopadzie i grudniu opracowywano w konspiracji plany przyszłego powstania, a głównym inicjatorem przygotowań była utworzona latem 1918 roku Polska Organizacja Wojskowa Zaboru Pruskiego.

3 grudnia został zwołany w Poznaniu Polski Sejm Dzielnicowy składający się z przedstawicieli Polaków zamieszkujących ziemie pozostające w granicach Niemiec. Sejm wyznaczył Naczelną Radę Ludową jako legalną władzę zwierzchnią na terenach Wielkopolski, Śląska, Pomorza Gdańskiego oraz Warmii i Mazur. Powołano też Komisariat Naczelnej Rady Ludowej, czyli polski ośrodek władzy w Zaborze Pruskim. – Impulsem do wybuchu powstania była wizyta w Poznaniu Ignacego Paderewskiego, wybitnego pianisty i działacza niepodległościowego – mówi Górniak. Wieczorem 26 grudnia zorganizowano wielką polską manifestację pod hotelem Bazar, w którym pianista się zatrzymał. Paderewski z okna hotelu wygłosił patriotyczne przemówienie do zgromadzonych poznaniaków.

W odpowiedzi następnego dnia Niemcy zorganizowali w centrum miasta kontrdemonstrację, połączoną z przemarszem wojsk. Dochodziło do antypolskich prowokacji, niszczenia flag polskich i alianckich oraz ataków na siedzibę Komisariatu NRL i polską ludność. „Wczoraj po południu, na krótko przed czwartą, nadciągały do miasta z koszar na Jeżycach oddziały uzbrojonych żołnierzy niemieckich z 6 pułku grenadierów, w liczbie około 200, z oficerem na czele, śpiewając niemieckie pieśni, wtargnęli do gmachu Naczelnej Rady Ludowej, zrywając tamże sztandary angielski, amerykański i francuski” – głosił komunikat Naczelnej Rady Ludowej.

Obraz Leona Prauzińskiego przedstawiający zwycięski szturm na Prezydium Policji i śmierć Franciszka Ratajczaka. Źródło: Domena publiczna

Po południu zamieszki przerodziły się w starcia zbrojne. Już pierwszego dnia powstańcy opanowali punkty strategiczne Poznania: Prezydium Policji, Dworzec Główny, Pocztę Główną i część fortyfikacji, a 28 grudnia także Cytadelę i arsenał. Walki wybuchły również w innych miastach i częściach Wielkopolski.

Kontrolę nad zajętym przez powstańców obszarem przejęła Naczelna Rada Ludowa, a Komisariat NRL mianował mjr. Stanisława Taczaka na tymczasowego dowódcę powstania. Z ochotników, żołnierzy Służby Straży i Bezpieczeństwa, Straży Ludowej, członków POW Zaboru Pruskiego, skautów i członków „Sokoła" zaczęło się formowanie Armii Wielkopolskiej. 16 stycznia dowództwo nad powstaniem przejął gen. Józef Dowbór-Muśnicki. Kontynuował organizację Armii Wielkopolskiej, wprowadzając m.in. obowiązkową służbę wojskową i powołując pod broń rekrutów.

Generał Józef Dowbor-Muśnicki przed frontem oddziału 7 Pułku Strzelców Wielkopolskich. 1919 r.

Do połowy stycznia polskie oddziały wyzwoliły prawie całą Wielkopolskę. Zdobycze powstańców potwierdził rozejm podpisany 16 lutego 1919 roku w Trewirze pomiędzy Niemcami a państwami ententy. – Był to wielki polski sukces dyplomatyczny, ale także ogromny sukces militarny – podkreśla Janusz Górniak. Potyczki pomiędzy Polakami i Niemcami trwały jeszcze do 28 czerwca 1919 roku. Podpisany wówczas traktat wersalski kończący I wojnę potwierdził ostatecznie włączenie prawie całej Wielkopolski do Rzeczpospolitej.

Od 2021 roku dzień wybuchu powstania wielkopolskiego obchodzony jako Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: NAC, Domena publiczna

dodaj komentarz

komentarze


ORP „Albatros” w akcji
DiBaX ‘26 – eksperymenty dla rozwoju NATO
Cyberspecjaliści na poligonie
Constans historii
Sejm poparł Kartę Rodziny Mundurowej
Rosyjskie drony pod lupą wojskowych śledczych i ekspertów. Jak wygląda ich praca?
AI za sterami Gripena
Medycy bojowi na poligonie
„Agat. Siła i ogień”. Album już w sprzedaży
Nigdy nie zostawiamy swoich
Abordaż z polskim wsparciem
Co z wysługą po powrocie do wojska?
Gorący lipiec PKW Łotwa
Pociski Patriot: nie tylko serwis w Polsce, lecz także koprodukcja?
Promień nie do zniesienia
Pancerny poligon
Obrona kraju to obrona naszych bliskich i naszej wolności
Sokół na ratunek w górach
Sulechów z brygadą artylerii
MON proponuje zmiany przepisów ubiorczych
Kolejne sukcesy „armii mistrzów”
Prawie 200 mld zł na zbrojenia w projekcie budżetu
Coraz więcej Krabów w Bolesławcu
Współpraca przemysłowa z USA: usuwać bariery, razem produkować
Bombowiec na dnie Bałtyku
Stała obecność sił USA coraz bliżej
Gladius, czyli polski miecz
„Horyzont” przedłużony
Generał z cienia
Jakie zmiany w ustawie o obronie?
Na unijnym szczeblu o współpracy z USA na rzecz bezpieczeństwa
Okno dla gigantów
Medalowy finisz strzelców
Szlify na moście
Więcej Piorunów i Jelczy
Vipery wracają do Czech
Wspólne przeżycia łączą, czyli weterani na warsztatach
Wiceszef MON-u w Kijowie
Koszykarze Czarnej Dywizji najlepsi w Wojsku Polskim
Nowe łodzie wielozadaniowe na Bałtyku
Nowy kompleks dla artylerzystów z Jarosławia
Ratunek pod ogniem
Stałe miejsce Polski w ETAP
Samotna placówka
Road to Life
Zatrzymać masywny krwotok
Wojna, której nie widać
Złoto i brąz w sportach walki
Manewry w Nowej Dębie i ochrona Jasionki
Nowe ubrania i obuwie dla żołnierzy
Pokład okrętu… pod dachem
Flanka pod strażą
Kolejne MiG-i-29 polecą do Ukrainy
Pancerny atak z wody
Sprawdzian bielskich desantowców
Tak rodzą się piloci myśliwców
Modelowy test na poligonie
„Ślązak” czeka na modernizację
Wicepremier i szef SG apelują o pomoc dla bohaterskich policjantów
Srebro światowego czempionatu dla polskiej zapaśniczki
Jak prowadzić Leoparda?
Listopad z „Huraganem”
„Koalicja 26.2”, czyli chętni i wiarygodni
MON zmienia system gotowości obronnej
Flight into the Future
„Kurs generalski” dla podoficerów
Roboty zamiast saperów
Ojcowie polskiej niepodległości
Budowa siedziby wojskowych medyków zakończy się wcześniej

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO