Polskie lotnictwo wojskowe przechodzi wielką transformację. Na niebie pojawiają się F-35 z szachownicą na statecznikach, trwają dostawy nowych maszyn i przygotowania do modernizacji floty F-16, a obok samolotów szybko rośnie rola śmigłowców i bezzałogowców. Równolegle powstają infrastruktura i zaplecze potrzebne do wykorzystania tych zdolności w każdej sytuacji.

Zmienia się przy tym nie tylko sprzęt, lecz także sposób prowadzenia działań. Samolot czy śmigłowiec nie jest postrzegany jako niezależna platforma – jego możliwości zależą od rozpoznania, wymiany danych, systemów dowodzenia oraz współpracy z wojskami lądowymi czy marynarką wojenną. Dla Polski oznacza to budowę całego systemu, a nie tylko wymianę kolejnego sprzętu na jeszcze nowocześniejszy.

Lotnictwo bojowe

Najważniejszą zmianą jest wejście Polski do grona użytkowników samolotów piątej generacji. Pod koniec maja do Łasku przyleciały pierwsze trzy z 32 zamówionych F-35A Lightning II, a 12 czerwca odbyła się oficjalna ceremonia przyjęcia Husarzy do sił zbrojnych RP. Do końca 2026 roku w Polsce ma stacjonować 14 zamówionych F-35, podczas gdy kolejne egzemplarze pozostaną jeszcze w Stanach Zjednoczonych, gdzie służą do szkolenia polskich pilotów i personelu technicznego.

F-35 nie jest po prostu kolejnym typem myśliwca. Jego znaczenie wynika z połączenia cech obniżonej wykrywalności, zaawansowanych sensorów, rozpoznania, walki radioelektronicznej i wymiany danych. Samolot został zaprojektowany do działania w środowisku silnie nasyconym środkami obrony powietrznej i współpracy z innymi elementami ugrupowania – od F-16 i systemów obrony przeciwlotniczej Patriot po śmigłowce Apache, bezzałogowce i okręty.

Znaczenie tych zdolności najlepiej widać nie tylko podczas ćwiczeń. Wojna w Ukrainie sprawiła, że zadanie ochrony polskiej przestrzeni powietrznej stało się codzienną misją. W związku z rosyjskimi atakami na Ukrainę i prowokacjami, których rosyjscy piloci dopuszczają się przy wschodniej flance NATO, polskie i sojusznicze samoloty bojowe są regularnie podrywane do działania.

„System obrony powietrznej RP funkcjonuje w sposób ciągły i jest zintegrowany z systemem obrony powietrznej i przeciwrakietowej NATO. Jego zadaniem jest bieżące monitorowanie sytuacji w przestrzeni powietrznej, identyfikacja potencjalnych zagrożeń oraz zapewnienie możliwości adekwatnej reakcji” – informuje Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych. Jednym z elementów tego systemu są dyżurne pary samolotów, utrzymywane w gotowości do realizacji zadań związanych m.in. z identyfikacją, przechwyceniem i – w zależności od charakteru zdarzenia – eskortowaniem statków powietrznych wymagających reakcji sił obrony powietrznej.

To pokazuje, że samoloty bojowe pełnią dziś jednocześnie kilka funkcji: są narzędziem odstraszania, elementem systemu obrony powietrznej, środkiem reagowania na zagrożenia i ważną częścią sojuszniczej architektury bezpieczeństwa.

Strażnicy nieba

– Zakładamy, że w połowie 2027 roku będziemy w stanie certyfikować załogi samolotu i włączyć F-35 w system dyżurów bojowych – mówił gen. dyw. pil. Ireneusz Nowak, dowódca operacyjny RSZ. Nie oznacza to, że Husarze będą zastępować F-16. Przeciwnie, oba typy samolotów będą się uzupełniać, a 47 polskich Jastrzębi przejdzie w najbliższych latach gruntowną modernizację do standardu F-16V Block 72. Zasadnicza część prac zostanie wykonana w Wojskowych Zakładach Lotniczych nr 2 w Bydgoszczy. Modernizacja zaplanowana na lata 2028–2038 ma objąć m.in. systemy radarowe, łączność, identyfikację swój-obcy, systemy rozpoznawcze, infrastrukturę naziemną, symulatory i trenażery.

Modernizacja F-16 pozwoli utrzymać wysoką wartość bojową samolotów, które od blisko 20 lat są podstawą polskiego lotnictwa wielozadaniowego. Jednocześnie F-16V ma zostać znacznie lepiej zintegrowany z F-35, a także z innymi systemami – w tym śmigłowcami Apache i czołgami Abrams. W ten sposób starsza generacja samolotów zostanie włączona w jeden, bardziej zaawansowany system. 

Trzecim filarem będzie FA-50. Polska posiada 12 maszyn FA-50GF i zamówiła 36 samolotów w wersji FA-50PL. Wprowadzenie tych maszyn zwiększa liczbę dostępnych platform bojowych, a zarazem rozwija krajowy system szkolenia. FA-50 mają być w działaniu kompatybilne z F-16 i F-35, a w Polsce rozwijane jest również zaplecze serwisowe i szkoleniowe.

Na tym nie kończą się jednak plany rozwoju lotnictwa bojowego. Ministerstwo Obrony Narodowej zamierza kupić kolejne F-35, co w przypadku realizacji tych planów oznaczałoby zwiększenie floty Husarzy z 32 do 64 maszyn. „Pozyskanie kolejnych samolotów wielozadaniowych zostało ujęte w obowiązującym Planie Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP na lata 2025–2039. W związku z powyższym przewiduje się, że ich zakup nie będzie się wiązał z rezygnacją lub ograniczeniem finasowania innych programów modernizacyjnych Sił Zbrojnych RP” – informował Paweł Bejda, wiceminister obrony narodowej.

Wsparcie w powietrzu

Jednym z mniej widowiskowych, ale kluczowych elementów modernizacji są samoloty wsparcia. W 2026 roku MON rozpoczęło działania zmierzające do pozyskania czterech wielozadaniowych samolotów do tankowania w powietrzu A330 MRTT. Polska wystąpiła do Hiszpanii o zwiększenie liczby dostępnych miejsc produkcyjnych, a według informacji resortu samoloty miałyby trafić do naszego kraju w pierwszej połowie 2030 roku.

MRTT (Multi Role Tanker Transport) jest znacznie więcej niż latającym zbiornikiem paliwa. A330 może również przewozić żołnierzy i ładunki czy wykonywać zadania ewakuacji medycznej. Dla Polski szczególne znaczenie będzie miało tankowanie w powietrzu, ponieważ ta zdolność pozwoli zwiększyć promień działania innych samolotów oraz wydłużyć czas ich pozostawania w rejonie operacji. Samolot bojowy może mieć doskonałe sensory, uzbrojenie i osiągi, ale jego możliwości operacyjne są ograniczane przez paliwo, czas lotu i konieczność powrotu do bazy. Tankowanie w powietrzu redukuje te ograniczenia.

Nowoczesne śmigłowce

W lotnictwie śmigłowcowym przełomowym programem jest pozyskanie floty 96 wiropłatów AH-64E Apache. Osiem leasingowanych AH-64D służy już w Polsce do szkolenia pilotów i personelu naziemnego oraz przygotowania kadr do eksploatacji docelowych maszyn. Pierwsze polskie AH-64E mają trafić do kraju w 2028 roku, a dostawy całej zamówionej floty potrwają do 2032 roku.

Apache mają zapewnić lotnictwu wojsk lądowych zupełnie nowe zdolności w zakresie zwalczania celów i rozpoznania, a także współpracy z innymi elementami ugrupowania, w tym wojskami lądowymi, F-35 i bezzałogowcami.

Równolegle do jednostek trafiają inne typy nowoczesnych śmigłowców. Wojska aeromobilne korzystają już z pierwszych wielozadaniowych AW149 (Polska zamówiła 32 takie maszyny), a wojska specjalne dysponują ośmioma S-70i Black Hawk. W lotnictwie morskim służą cztery AW101 przeznaczone do zwalczania okrętów podwodnych. To jednak nie zamyka listy potrzeb.

Najbardziej wyczekiwane

Szczególnie istotną luką pozostaje kwestia śmigłowców pokładowych dla fregat programu „Miecznik”. Polska buduje trzy fregaty, które mają stać się najważniejszymi okrętami nawodnymi marynarki wojennej. Ich możliwości można jednak w pełni wykorzystać dopiero wtedy, gdy otrzymają odpowiedni komponent lotniczy.

Śmigłowiec pokładowy jest dla fregaty czymś więcej niż środkiem transportu. Zwiększa zasięg rozpoznania, może prowadzić działania przeciwko okrętom podwodnym, wspierać poszukiwanie celów nawodnych i wykonywać zadania ratownicze. W połączeniu z radarami i sonarami okrętu tworzy dodatkową warstwę rozpoznania. Dlatego kwestia wyboru i pozyskania śmigłowców pokładowych pozostaje jednym z ważniejszych wyzwań dla rozwoju Mieczników.

Drugim problemem lotnictwa morskiego jest ciężkie ratownictwo. W 2026 roku po ponad czterech dekadach służby wycofano ostatni polski Mi-14PŁ/R, który zapewniał zdolność do podjęcia znacznie większej liczby rozbitków niż mniejsze śmigłowce. Jego wycofanie oznacza zatem utratę konkretnej zdolności, której nie można po prostu zastąpić większą liczbą lekkich maszyn.

Podstawą morskiego systemu ratownictwa lotniczego pozostają śmigłowce W-3WARM. Potrzeba ciężkiego śmigłowca, zdolnego do działania daleko od brzegu i podjęcia większej liczby poszkodowanych, pozostaje jednak aktualnym problemem. Tym bardziej że Bałtyk staje się coraz bardziej zatłoczonym akwenem, a rozwój portów, żeglugi i morskiej energetyki wiatrowej zwiększa znaczenie ratownictwa lotniczego.

Drony na służbie

Nikt już nie ma wątpliwości, że lotnictwo wojskowe to dziś nie tylko załogowe samoloty i śmigłowce. Coraz większą rolę odgrywają bezzałogowce – od lekkich systemów rozpoznawczych i uderzeniowych po duże platformy zdolne do wielogodzinnego działania. Wojsko Polskie wykorzystuje m.in. drony FlyEye, Warmate, Bayraktar TB2, Wizjer i Gladius, a do prowadzenia długotrwałego rozpoznania pozyskuje MQ-9B SkyGuardian. Rozwijany jest również Kurier – bezzałogowa platforma transportowa dla wojsk specjalnych.

Jednym z najnowszych zakupów dla marynarki wojennej jest MQ-35A V-BAT. Amerykański bezzałogowiec, zdolny do wykonywania pionowego startu i lądowania (VTOL), ma zwiększyć możliwości rozpoznawcze floty, pozwalając okrętom prowadzić obserwację z powietrza na większym obszarze. Wojsko zapowiada, że głównym zadaniem systemu operującego z pokładu okrętu będzie monitorowanie aktywności morskiej, w tym infrastruktury krytycznej oraz szlaków komunikacyjnych.

Zaplecze to podstawa

Kupno samolotu czy śmigłowca jest dopiero początkiem. Drugą połowę modernizacji stanowi infrastruktura. Najlepiej widać to na przykładzie F-35. W Łasku powstała nowoczesna strefa dla 16 samolotów, a 21 Baza Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie przechodzi gruntowną przebudowę. Powstają nowe obiekty techniczne i logistyczne, modernizowana jest droga startowa i systemy lądowania, a baza przygotowuje się jednocześnie do obsługi F-35 i FA-50PL.

To ogromna zmiana dla bazy, która przez dziesięciolecia była związana z radzieckimi samolotami Su-22. Nowe maszyny wymagają innego modelu eksploatacji, innego zaplecza informatycznego, nowych systemów planowania misji, szkolenia i obsługi technicznej.

Podobny proces dotyczy programu Apache. Wprowadzenie 96 śmigłowców wymaga nie tylko hangarów i miejsc postojowych, lecz również zaplecza serwisowego, szkoleniowego i przemysłowego. Ważnym elementem jest tu offset. W sierpniu 2026 roku WZL-1, Wojskowe Centralne Biuro Konstrukcyjno-Technologiczne SA i Boeing podpisały umowy dotyczące budowy krajowych zdolności do obsługi i utrzymania nowych śmigłowców. W Łodzi powstaje zaplecze serwisowe dla AH-64E, a polski przemysł ma rozwijać kompetencje w zakresie obsługi, napraw i zabezpieczenia naziemnego tych maszyn.

Przyszłość? Sprawny system

Polskie lotnictwo szybko zmienia swoje oblicze. W najbliższych latach o jego możliwościach będą decydować nie tylko nowe samoloty, śmigłowce i drony, lecz także zdolność do ich wspólnego wykorzystania – w powietrzu, na morzu i we współpracy z wojskami lądowymi.

Skala zmian oznacza, że Polska zyskuje zdolności, których wcześniej nie posiadała lub miała w znacznie mniejszym zakresie. Mają one znaczenie nie tylko dla obrony własnego terytorium, lecz również dla całego NATO. Jednocześnie polskie lotnictwo pozostaje częścią większego systemu – korzysta z sojuszniczej infrastruktury, kontyngentów, wymiany informacji i wspólnych procedur, a jego rozwój wzmacnia zdolność całego Sojuszu do działania na wschodniej flance.