Czy żołnierz może być wspólnikiem w spółkach handlowych, a jeśli tak, to czy musi mieć na to zgodę dowódcy? Kiedy wolno wstrzymać wypłatę świadczenia motywacyjnego? Jakie są zapisy dotyczące świadczenia rekompensującego dla żołnierza aktywnej rezerwy? Specjaliści z Ministerstwa Obrony Narodowej odpowiadają na pytania dotyczące przepisów ustawy o obronie ojczyzny.

Ustawa o obronie ojczyzny określa działalność żołnierza w kontekście spółek. Czy żołnierz zawodowy może być komandytariuszem w spółce komandytowej (komandytariusz ma ograniczone prawa i nie może reprezentować spółki)? Jeśli może, to czy musi uzyskiwać zgodę od np. dowódcy jednostki?

Art. 337 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny w ust. 1 stanowi, że żołnierz zawodowy nie może wchodzić w skład organów spółek, innych przedsiębiorców oraz fundacji. Ust. 2 tego przepisu podaje, że żołnierz zawodowy może uczestniczyć w zgromadzeniach akcjonariuszy lub zgromadzeniach wspólników.

Wyjaśnić należy, że spółka komandytowa zaliczana jest do spółek osobowych. Zgodnie z postanowieniami ustawy z 15 września 2000 roku – Kodeks spółek handlowych może być utworzona przez co najmniej dwóch wspólników, z których jeden jest komandytariuszem ponoszącym ograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki, a drugi komplementariuszem, który odpowiada za zobowiązania spółki komandytowej bez ograniczeń, czyli całym swoim majątkiem. Cechą charakterystyczną tej spółki jest brak organów spółki, takich jak zarząd czy rada nadzorcza, ich funkcje bowiem sprawują wspólnicy spółki.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że żołnierz zawodowy może być komandytariuszem w spółce komandytowej. Przepisy prawa nie ustanawiają również wymogu uzyskania zgody przez żołnierza zawodowego na bycie wspólnikiem w spółkach handlowych.

Czy w stosunku do żołnierza, wobec którego toczy się postępowanie karne z artykułu 212 (tryb prywatnoskargowy), zasadne jest wstrzymanie świadczenia motywacyjnego zgodnie z art. 449 ust. 3 pkt 2 ustawy o obronie ojczyzny?

Ustawa o obronie ojczyzny nie zawiera przesłanek różnicujących tryb, a jedynie odnosi się do samego faktu wszczęcia postępowania karnego. Wobec tego bez względu na to, czy postępowanie karne ma charakter publicznoskargowy, czy też prywatnoskargowy, to w jednym i drugim przypadku zastosowanie ma dyspozycja normy art. 449 ust. 3 pkt 2 ustawy. Podniesioną kwestię ewentualnej zasadności wstrzymania wypłaty świadczenia motywacyjnego w przypadku wszczęcia postępowania karnego w trybie prywatnoskargowym traktuje się jako postulat de lege ferenda [zwrot używany na określenie ewentualnych przyszłych zmian w obowiązującym ustawodawstwie – przyp. red.].

Nowe rozporządzenie MON-u w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej wprowadziło m.in. konieczność umieszczenia w SEW (system ewidencji wojskowej) danych na temat numerów PESEL rodziców w zeszytach ewidencyjnych żołnierzy zawodowych. W jaki sposób żołnierz ma przekazać organowi kadrowemu informacje na ten temat? Co w wypadku, gdy rodzic żołnierza odmówi przekazania takiej informacji dziecku żołnierzowi? Co wpisać w SEW, jeśli rodzic żołnierza zawodowego nie żyje i nie ma możliwości ustalenia numeru PESEL?

Co do zasady dane dotyczące numerów PESEL rodziców będą przekazywane z rejestru PESEL na podstawie art. 72 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie ojczyzny, bez udziału żołnierza, na etapie zakładania ewidencji wojskowej. Rozwiązanie to jeszcze nie funkcjonuje, gdyż w rejestrze PESEL dane te nie są jeszcze dostępne, więc jedynym źródłem tej informacji może być sam żołnierz.

Rozporządzenie w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej nie określa wprost sposobu przekazania tych danych przez żołnierza, pozostawiając dowódcom jednostek swobodę organizacji w tej sprawie. Zasadnym jest przyjęcie, że informowanie dowódcy o zmianie/aktualizacji danych przetwarzanych w ewidencji wojskowej powinno być realizowane za pomocą powszechnie obowiązujących metod: złożenia meldunku bądź zawiadomienia czy oświadczenia osoby objętej ewidencją wojskową lub członków jej rodziny, jak wskazano w §62 pkt 11 rozporządzenia.

Dodać należy, że numery PESEL rodziców żołnierza dotychczas wymagane były w ankietach bezpieczeństwa osobowego, ponadto na platformie GOV.PL dostępna jest usługa uzyskania zarówno własnych danych znajdujących się w rejestrze PESEL (w tym informacji o rodzicach), jak również danych innej osoby z rejestru PESEL.

Pododdział miał wyznaczonych kilka terminów corocznego egzaminu ze sprawności fizycznej. Żołnierz wybrał jeden z terminów, ale w międzyczasie pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwiło mu podejście do egzaminu w pozostałych wyznaczonych terminach. Czy taka nieobecność żołnierza powinna być usprawiedliwiona, czy też nie, z uwagi na to, że usprawiedliwienie nie objęło wcześniejszych terminów egzaminu?

Zgodnie z konsekwentnym stanowiskiem prezentowanym przez Sztab Generalny WP brak usprawiedliwienia nieobecności na którymkolwiek terminie sprawdzianu sprawności fizycznej skutkuje nieusprawiedliwioną nieobecnością za dany rok.

Żołnierz na własne ryzyko wybiera późniejszy termin sprawdzianu.

Czy żołnierz zawodowy posiadający poświadczenie bezpieczeństwa o klauzuli „poufne” może czasowo pełnić obowiązki służbowe na stanowisku, na którym jest wymagane poświadczenie bezpieczeństwa o klauzuli „tajne”?

Zgodnie z art. 208 ust. 1 ustawy o obronie ojczyzny dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy jest wyznaczony na stanowisko służbowe, może dodatkowo powierzyć żołnierzowi czasowe pełnienie obowiązków służbowych w tej jednostce na stanowisku nieobsadzonym lub obsadzonym, na którym wyznaczony żołnierz czasowo nie wykonuje zadań służbowych. Nie dotyczy to sędziów sądów wojskowych i prokuratorów do spraw wojskowych oraz żołnierzy zawodowych w czasie oddelegowania. Ponadto prawodawca, w art. 447 ust. 1 omawianej ustawy, zagwarantował żołnierzowi zawodowemu, któremu przez okres co najmniej jednego miesiąca dodatkowo powierzono czasowe pełnienie obowiązków służbowych w trybie określonym w art. 208 ustawy, dodatkowe wynagrodzenie.

W art. 208 ust. 4 ustawy określono wymagania podmiotowe w stosunku do żołnierzy, którym dowódca jednostki wojskowej powierza czasowe pełnienie obowiązków służbowych, w tym kwestie posiadanego stopnia wojskowego.

Stosownie do przywołanego przepisu w wyjątkowych przypadkach żołnierzowi zawodowemu w korpusie:

1) szeregowych – można dodatkowo powierzyć czasowe pełnienie obowiązków służbowych na stanowisku służbowym przewidzianym dla podoficera, jeżeli nie wiąże się z tym powierzeniem stosunek przełożeństwa nad podoficerami;
2) podoficerów – można dodatkowo powierzyć czasowe pełnienie obowiązków służbowych na stanowisku służbowym przewidzianym dla oficera młodszego, jeżeli nie wiąże się z tym powierzeniem stosunek przełożeństwa nad oficerami; podoficerom starszym można dodatkowo powierzyć czasowe pełnienie obowiązków służbowych na stanowisku służbowym przewidzianym dla oficerów do stopnia majora włącznie, jeżeli nie wiąże się z tym powierzeniem stosunek przełożeństwa nad oficerami;
3) oficerów – można dodatkowo powierzyć oficerowi młodszemu czasowe pełnienie obowiązków służbowych na stanowisku służbowym przewidzianym dla oficera starszego, jeżeli nie wiąże się z tym powierzeniem stosunek przełożeństwa nad oficerami starszymi.

Tym samym prawodawca nie określił wymogów dotyczących posiadanego poświadczenia bezpieczeństwa. Kluczowe jest bowiem posiadanie odpowiedniego stopnia wojskowego, a nie personalne ustalenie, kto będzie piastował to stanowisko. Jedyne ograniczenia podmiotowe w kwestii powierzenia czasowego pełnienia obowiązków służbowych przewidziane bowiem zostały w przywołanym art. 208 ust. 4 ustawy. Wydaje się, że intencją prawodawcy w kwestii instytucji powierzenia czasowego pełnienia obowiązków służbowych było zagwarantowanie prawidłowego funkcjonowania jednostek wojskowych, co w konsekwencji przekłada się na całościowe działanie Sił Zbrojnych RP.

Inną kwestią jest dostęp do informacji niejawnych. Prawo takie przysługuje żołnierzowi zawodowemu zgodnie z posiadanym przez niego poświadczeniem bezpieczeństwa i tylko w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy lub pełnienia służby na zajmowanym stanowisku albo wykonywania czynności zleconych.

Proszę o interpretację przepisów dotyczących świadczenia rekompensującego dla żołnierza aktywnej rezerwy (AR) zatrudnionego jako pracownik cywilny w jednostce wojskowej. Czy prawidłowe jest wliczanie do „świadczenia rekompensującego” zwiększonej premii regulaminowej wypłaconej z oszczędności w danym miesiącu (tzw. jednorazowe premie)? Czy należy do wyliczeń świadczenia przyjąć wynagrodzenie bez dodatkowych należności?

Na podstawie art. 312 ust. 5 (dotyczy żołnierzy terytorialnej służby wojskowej, aktywnych i pasywnych rezerwistów) świadczenie pieniężne ustala i wypłaca dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę, na udokumentowany wniosek uprawnionego żołnierza, złożony nie później niż w ciągu trzech miesięcy po upływie okresu, w którym pełnił służbę, w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o jego ustalenie i wypłatę.

Według obowiązujących przepisów podstawę ustalenia świadczenia pieniężnego stanowi: kwota miesięcznego wynagrodzenia otrzymanego przez żołnierza OT, żołnierza AR i żołnierza PR ze stosunku pracy lub stosunku służbowego uzyskanego za miesiąc poprzedzający miesiąc, w którym była pełniona służba, lub kwota uzyskana z pomnożenia liczby hektarów przeliczeniowych gospodarstwa rolnego, w którym żołnierz prowadzi działalność rolniczą, przez miesięczną wysokość przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego (w przypadku współwłasności gospodarstwa rolnego dochód z pracy współwłaściciela liczy się zgodnie z jego udziałem we współwłasności). Na wniosek żołnierza zaświadczenie o wysokości tych kwot ustala: pracodawca – w stosunku do żołnierza będącego pracownikiem lub pozostającego w stosunku służbowym, naczelnik urzędu skarbowego – wobec żołnierza prowadzącego działalność gospodarczą, oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta – w stosunku do żołnierza prowadzącego działalność rolniczą.