Nowy wspólny kierunek studiów „Ochrona ludności i obrona cywilna” to efekt współpracy Akademii Sztuki Wojennej, Akademii Pożarniczej oraz Akademii Policji w Szczytnie. O tym, co każda z nich wnosi do projektu, kiedy startuje nabór i gdzie pracę znajdą absolwenci, mówi płk prof. dr hab. inż. Leszek Elak, prorektor ds. dydaktycznych i jakości kształcenia ASzWoj.

Interdyscyplinarne studia pierwszego stopnia to unikat w skali kraju. Co go wyróżnia?

Płk prof. dr hab. inż. Leszek Elak: Każda z uczelni – Akademia Sztuki Wojennej, Akademia Pożarnicza oraz Akademia Policji w Szczytnie – wnosi do projektu własną specjalizację, zasoby dydaktyczne i doświadczenia. Połączenie kompetencji wojskowych, policyjnych i ratowniczych tworzy rozwiązanie, które dotychczas nie było stosowane w polskim szkolnictwie wyższym. Ewenementem kierunku „Ochrona ludności i obrona cywilna” będzie wspólny dyplom podpisany przez trzy uczelnie służb państwowych. Dokument potwierdzi, że absolwent przeszedł proces kształcenia obejmujący trzy odrębne, a jednocześnie komplementarne obszary wiedzy: wojskowy, ratowniczy i policyjny, które w praktyce stanowią filary systemu bezpieczeństwa państwa.

Jakie unikatowe umiejętności zyskają studenci?

Zdobędą interdyscyplinarne zdolności, kompetencje i wiedzę. Jako osoby cywilne będą umieli zachować się w środowisku mundurowym. Będą świadomi zagrożeń i tego, w jaki sposób na nie reagować. Będą też nośnikami tej wiedzy. Po tych studiach będą mogli też wstąpić do wojska, do policji czy straży pożarnej. Będą mieli również możliwość skorzystania z modułu podoficerskiego Legii Akademickiej, jednak w tym przypadku konieczne będzie najpierw przejście przeszkolenia wojskowego. Pod koniec studiów otrzymają także możliwość przystąpienia do darmowego egzaminu z języka angielskiego na poziomie natowskiego standardu B2. Edukację na tym kierunku wieńczyła będzie praca dyplomowa w formie projektu badawczego, w której studenci będą mieli możliwość zaproponowania nowych rozwiązań w obszarze ochrony ludności. Po trzech latach planujemy uruchomić poziom magisterski tego kierunku i wówczas studenci będą mogli skorzystać z modułu oficerskiego.

Kiedy rozpocznie się nabór?

Około 15 grudnia planowane jest uruchomienie akcji promocyjnej, która przybliży zainteresowanym nowy kierunek. Chcielibyśmy włączyć w to media społecznościowe oraz te tradycyjne. Rekrutacja ma wystartować 1 stycznia 2026 roku tak, by zajęcia mogły rozpocząć się w semestrze wiosennym. Podczas naboru pod uwagę będzie brane świadectwo maturalne, szczególnie takie przedmioty, jak: historia, geografia, wiedza o społeczeństwie i język obcy. Z tych czterech przedmiotów powstanie ranking, który oszacuje minimalną liczbę punktów. Dodatkowe punkty będzie można uzyskać z olimpiad przedmiotowych, służby w wojskach obrony terytorialnej oraz udziału w kursach związanych z bezpieczeństwem czy ratownictwem. Rekrutacja będzie prowadzona równolegle na wszystkich uczelniach. Każda z nich ma zapewnić miejsca w akademikach, za które zapłaci student.

Oprócz studiów stacjonarnych licencjackich dla maturzystów, przewidujemy też ofertę dla osób, które już pracują w organach obrony cywilnej na poziomie starostw, wojewodów czy resortu spraw wewnętrznych. Dla nich przygotujemy weekendowy wariant studiów, który nie będzie kolidował z ich pracą. Jednak z racji tego, że studia mają wymiar praktyczny, także w tym wariancie wymagana będzie obecność na zajęciach. Nauka będzie przebiegała według tego samego schematu: najpierw Szczytno, potem rok ze Strażą Pożarną i w końcu ASzWoj. Na obu rodzajach studiów przygotujemy po około 25–30 miejsc.

Poszczególne uczelnie podzielą się zadaniami programowymi?

Tak. W naszej akademii zaprezentujemy perspektywę planowania obronnego, funkcjonowania państwa w sytuacjach kryzysowych i wojennych oraz przygotowania struktur administracji do działania w warunkach wojny. Akademia Pożarnicza wniesie kompetencje w zakresie ochrony ludności, reagowania na klęski żywiołowe, bezpieczeństwa pożarowego i zarządzania kryzysowego. Natomiast Akademia Policji specjalizuje się w bezpieczeństwie wewnętrznym, prewencji, działaniach na rzecz porządku publicznego i reagowaniu na zagrożenia w czasie pokoju.

Taki podział ról nie jest przypadkowy. Odzwierciedla naturalne zadania służb i instytucji, które odpowiadają za bezpieczeństwo państwa w różnych stanach funkcjonowania: pokoju, kryzysu i wojny. Wspólne prowadzenie kierunku pozwoli na skoordynowane wykorzystanie infrastruktury, laboratoriów, zasobów kadrowych i materiałów szkoleniowych uczelni. Studenci będą się uczyć w trzech różnych środowiskach, co poszerzy ich perspektywę i ułatwi zrozumienie sposobu działania poszczególnych służb.

Jaka w tym triumwiracie jest rola ASzWoj-u?

Akademia Sztuki Wojennej pełni rolę uczelni prowadzącej i odpowiada za koordynację działań programowych, organizacyjnych i administracyjnych. Pozostałe dwie uczelnie poprowadzą wybrane moduły i zajęcia specjalistyczne, zgodnie ze swoimi kompetencjami. Taki układ zapewnia spójność programu przy jednoczesnym wykorzystaniu pełnego potencjału każdej z instytucji. Dzięki temu studenci zyskują szeroką, praktyczną wiedzę i przygotowanie do pracy w strukturach państwa, które w sytuacji zagrożenia muszą działać wspólnie i skutecznie.

Wiadomo już, jak będzie przebiegał cykl dydaktyczny?

Podstawą konstrukcji programu studiów jest założenie, że państwo funkcjonuje w trzech odmiennych stanach: pokoju, kryzysu i wojny. Każdy z nich wiąże się z innymi zadaniami administracji publicznej, innymi procedurami oraz innymi służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. Pierwszy rok studiów będzie koncentrował się na zagadnieniach związanych z funkcjonowaniem państwa w czasie pokoju. Zajęcia będą obejmować wprowadzenie do bezpieczeństwa wewnętrznego, zasad działania służb odpowiedzialnych za porządek publiczny oraz podstawowych form prewencji. W programie znajdą się również treści dotyczące reagowania na zagrożenia o charakterze lokalnym oraz współpracy instytucjonalnej na poziomie samorządowym. Rok ten będzie stanowił fundament, na którym będą budowane dalsze kompetencje analityczne, organizacyjne i praktyczne w kolejnych etapach kształcenia.

Kolejny, drugi rok nauki, poświęcony będzie funkcjonowaniu państwa w warunkach kryzysu. Zajęcia obejmą zagadnienia związane z zarządzaniem kryzysowym, reagowaniem na klęski żywiołowe, katastrofy technologiczne, awarie infrastruktury krytycznej oraz zdarzenia masowe. W tym etapie studenci zapoznają się z podstawami planowania działań ratowniczych, zasadami organizacji ewakuacji, oceną ryzyka oraz elementami utrzymania ciągłości działania instytucji publicznych.

Ostatni rok studiów będzie dotyczył funkcjonowania państwa w czasie wojny oraz w sytuacjach zagrożenia militarnego. Zakłada się, że zajęcia będą obejmować zagadnienia związane z planowaniem obronnym, organizacją systemu obrony cywilnej, funkcjonowaniem instytucji w warunkach konfliktu zbrojnego oraz wybranymi aspektami współpracy cywilno-wojskowej. Studenci będą mogli zapoznawać się również z przykładami presji hybrydowej, działaniami prowadzonymi w warunkach destabilizacji systemowej, ochroną infrastruktury krytycznej oraz wybranymi procedurami odpowiedzialnymi za przygotowanie administracji publicznej do pracy w sytuacjach zagrożenia. Absolwenci kierunku będą przygotowani do pracy w środowisku, w którym kluczową rolę odgrywa współdziałanie wielu podmiotów oraz umiejętność oceny sytuacji w kontekście dynamicznie zmieniających się warunków.

Gdzie absolwenci będą mogli znaleźć pracę?

Prace programowe oparte zostały na wymaganiach nowej Ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej z dnia 5 grudnia 2024 roku. Ustawa ta określa nie tylko zadania administracji i służb, lecz także potrzeby kadrowe państwa w zakresie reagowania kryzysowego, planowania obronnego oraz ochrony infrastruktury krytycznej. Absolwenci pracę znajdą na przykład w organach ochrony ludności i obrony cywilnej. Takie zadania mają np. wojewoda, starosta, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. To także kierunek dla żołnierzy WOT-u, którzy służbę mogą łączyć z obszarem obrony cywilnej. Będziemy też szkolić na potrzeby powstającego Korpusu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. To są studia dedykowane także dla ochotniczych straży pożarnych czy medyków.

Czyli nowy kierunek wpisuje się w najbardziej palące potrzeby państwa?

Tak, stanowi kluczowy element odbudowy i modernizacji systemu bezpieczeństwa cywilnego w Polsce. Jest inwestycją w bezpieczeństwo przyszłych pokoleń. Powstaje w momencie, w którym trwają prace nad wzmocnieniem zdolności reagowania na sytuacje nadzwyczajne oraz rozwija struktury odpowiedzialne za bezpieczeństwo. W perspektywie strategicznej kierunek wzmacnia zdolność państwa do funkcjonowania w warunkach presji, destabilizacji lub zagrożenia militarnego. Absolwenci będą potrafili oceniać sytuacje w sposób systemowy, integrować działania wielu podmiotów oraz podejmować decyzje wymagające odporności, elastyczności i koordynacji.