Na Litwie trwają ćwiczenia systemu mobilizacyjnego „Vyčio skliautas 2026”. Jednym z zadań jest przygotowanie masowej ewakuacji ludności, także przez granicę z Polską, a w ćwiczenia są zaangażowani polscy eksperci. Wilno i Warszawa wspólnie pracują nad planem, który w razie potrzeby pozwoliłby ewakuować przez polską granicę część mieszkańców państw bałtyckich.

Ćwiczenia, które rozpoczęły się 25 września, organizują litewskie Narodowe Centrum Zarządzania Kryzysowego oraz Departament Mobilizacji i Oporu Cywilnego Ministerstwa Obrony Narodowej. W przedsięwzięciu uczestniczy około 150 instytucji, 3 tys. urzędników, funkcjonariuszy i przedstawicieli samorządów oraz około tysiąca ochotników.

Ewakuacja całego kraju

Scenariusz zakłada stopniowe pogarszanie się bezpieczeństwa w kraju. Uczestnicy mierzą się m.in. z atakami informacyjnymi i cybernetycznymi, zakłóceniami dostaw energii i łączności, problemami na szlakach transportowych oraz zagrożeniami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i nuklearnymi. Sprawdzana jest również zdolność państwa do utrzymania najważniejszych usług, przyjęcia wojsk sojuszniczych i pomocy międzynarodowej. Przedsięwzięcie zostało podzielone na ćwiczenia sztabowe oraz działania w terenie.

Jednym z najważniejszych zadań podczas „Vyčio skliautas 2026” jest ewakuacja ludności. Litwa po raz pierwszy sprawdza w tak dużej skali przyjęty w tym roku państwowy plan ewakuacyjny. Obejmuje on cały proces działania – od ostrzegania mieszkańców i uruchomienia punktów zbiórki, przez rejestrację i transport, po przyjęcie ludzi w bezpiecznych miejscach. Na początek procedury ewakuacyjne sprawdzały wszystkie litewskie samorządy, w dziewięciu działania odbywały się również w terenie z udziałem ochotników. Ćwiczono ostrzeganie mieszkańców, ich gromadzenie i rejestrację, organizowanie transportu, przejazd przez kolejne gminy oraz przyjmowanie ewakuowanych w miejscach docelowych.
Scenariusz nie kończy się jednak na granicach Litwy. W przygotowania jest również zaangażowana Polska. Litewskie resorty spraw wewnętrznych i spraw zagranicznych zaplanowały w ramach „Vyčio skliautas 2026” wspólne szkolenie sztabowe z polskimi ekspertami zajmującymi się mobilizacją.

Polsko-litewskie procedury

Przygotowania do tej części rozpoczęły się jeszcze przed rozpoczęciem litewskich ćwiczeń. Od 7 do 9 września w Polsce przebywali przedstawiciele Litwy i Łotwy. Spotykali się z ekspertami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego, Stołecznego Centrum Bezpieczeństwa i Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej. W rozmowach uczestniczyli również przedstawiciele Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, a także organizacji zajmujących się pomocą uchodźcom.

Rozmowy dotyczyły m.in. współpracy Polski i państw bałtyckich podczas ewakuacji transgranicznej. Omawiano zasady przyjmowania osób ewakuowanych, ich zakwaterowania i rejestracji oraz koordynowania szlaków, którymi miałyby się przemieszczać. Jak informuje MSWiA, wrześniowa wizyta była bezpośrednim elementem przygotowania Polski do udziału w litewskich ćwiczeniach masowej ewakuacji. Dla naszego kraju to zarazem pierwsze tego rodzaju międzynarodowe ćwiczenia po wejściu w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej.

Nasz udział ma jednak szerszy wymiar. Litwa wspólnie z Polską pracuje nad planem, który w razie potrzeby pozwoliłby ewakuować przez naszą granicę część mieszkańców Litwy, a także Łotwy i Estonii. Jak poinformował Vilmantas Vitkauskas, szef litewskiego Narodowego Centrum Zarządzania Kryzysowego, w ćwiczeniach uczestniczy około 20 przedstawicieli różnych polskich instytucji. Polacy i Litwini mają wspólnie ocenić procedury, możliwości logistyczne i stan infrastruktury, a zdobyte doświadczenia posłużą do stworzenia wspólnego planu ewakuacji transgranicznej.

Ćwiczebny obóz humanitarny

Szczególne znaczenie ma tu przesmyk suwalski, zapewniający państwom bałtyckim lądowe połączenie przez Polskę z pozostałą częścią terytorium NATO. W sytuacji poważnego kryzysu te same szlaki komunikacyjne musiałyby służyć zarówno ewakuacji ludności w kierunku Polski, jak i przemieszczaniu wojsk oraz zaopatrzenia w przeciwną stronę. Vitkauskas wskazywał, że planowanie musi uwzględniać m.in. przepustowość dróg, organizację ruchu w obu kierunkach, a nawet konieczność wzmacniania mostów.

Problem ten został już uwzględniony w trakcie obecnych ćwiczeń. Litwini sprawdzają współpracę instytucji przy rozdzielaniu ruchu cywilnego i wojskowego oraz organizowaniu alternatywnych tras. Ćwiczą także koordynację transportu wojskowego i cywilnego podczas przyjmowania wojsk sojuszniczych oraz dostaw najważniejszych ładunków, pomocy humanitarnej, środków medycznych i paliwa.

„Vyčio skliautas 2026” potrwają do 3 października. Tego dnia na hipodromie w Łoździejach, kilkanaście kilometrów od granicy z Polską, powstanie ćwiczebny obóz humanitarny. Litwini będą tam sprawdzać m.in. procedury tymczasowego zakwaterowania i rejestracji ewakuowanych, zapewnienia im żywności i pomocy medycznej oraz organizację logistyki i wsparcia dla osób szczególnie wrażliwych.