Ustawa o obronie ojczyzny wprowadza wiele nowych rozwiązań, dlatego MON uruchomiło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach, by wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę na temat zmienionych przepisów. Na naszych łamach regularnie publikujemy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Udzielają ich eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej.

Czy okresy urlopów: bezpłatnego, rodzicielskiego i wychowawczego wliczają się do okresu zawodowej służby wojskowej i związanych z tym uprawnień (m.in. dodatku za długoletnią służbę wojskową) w przypadku funkcjonariusza przeniesionego na podstawie art. 137 ustawy o obronie ojczyzny?

Na podstawie art. 137 ust. 2 ustawy funkcjonariusze służb mundurowych oraz służb specjalnych mogą być przenoszeni do pełnienia służby wojskowej z zachowaniem ciągłości służby. Możliwość przeniesienia jest nowym rozwiązaniem, wprowadzonym do prawodawstwa wojskowego przepisami ustawy. Przeniesienie przewidziane w art. 137 ust. 1 ustawy powoduje zmiany w zasadzie wszystkich, poza podmiotem pełniącym służbę, elementów dotychczasowego stosunku służbowego. Ustawodawca wprowadza więc instytucję przekształcenia stosunku służbowego, opartego na prawnej fikcji, tj. uznaniu, że stosunek przekształcony jest nieprzerwaną kontynuacją stosunku służbowego sprzed przeniesienia, z wynikającymi stąd konsekwencjami dla uprawnień przeniesionego funkcjonariusza.

Oznacza to, że w świetle art. 137 ust. 2 ustawy funkcjonariusz powinien być traktowany w taki sposób, jakby nieprzerwanie pełnił służbę wojskową, pomimo uprzedniego pełnienia służby w innej formacji. Przyjąć więc należy, że jeden dzień służby w innej służbie odpowiada jednemu dniowi służby w nowym miejscu.
Wobec powyższego nie dostrzega się przeszkód, aby do okresu służby wojskowej nie wliczyć całości okresu służby zawartego w zaświadczeniu z poprzedniej służby, z uwzględnieniem wymienionych w niniejszym zapytaniu okresów urlopów, co w konsekwencji będzie miało swoje przełożenie m.in. na dodatek za długoletnią służbę wojskową.

Czy nagroda jubileuszowa po 25 latach czynnej służby wojskowej będzie przysługiwać żołnierzowi pełniącemu służbę zawodową od sierpnia 2021 roku, który złożył wniosek o zaliczenie do czynnej służby wojskowej okresu studiów wyższych i zatrudnienia w łącznym wymiarze 26 lat? Na dzień 25-lecia, tj. październik 2020 roku, był on pracownikiem cywilnym spoza RON i dodatkowo pełnił TSW.

Zgodnie z art. 444 ustawy o obronie ojczyzny żołnierzom zawodowym przysługują nagrody jubileuszowe. Zarówno prawo do niej, jak i jej wysokość są uzależnione od okresu pełnienia przez żołnierza czynnej służby wojskowej. Do okresu czynnej służby wojskowej, od którego uzależnione jest nabycie prawa do nagrody jubileuszowej danego stopnia, wlicza się, stosownie do treści ust. 2 omawianego artykułu ustawy, okresy służby, pracy oraz nauki.

Nagroda jubileuszowa nie jest świadczeniem wypłacanym na wniosek zainteresowanego żołnierza, lecz świadczeniem wypłacanym z urzędu niezwłocznie po wystąpieniu daty wymagalności tego świadczenia. Z przywołanego art. 444 ust. 1 ustawy jednoznacznie wynika, że beneficjentem takiej nagrody może być osoba, która w dniu osiągnięcia wymaganego stażu służby posiada status żołnierza zawodowego. Nagroda jubileuszowa powinna zostać wyliczona na dzień, jaki wynika ze stażu służby żołnierza zawodowego, z uwzględnieniem okresu pracy, służby oraz nauki zgodnie z otrzymywanym w tym dniu miesięcznym uposażeniem.

Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma również zapis § 5 cytowanego w pytaniu rozporządzenia. Zgodnie z tą regulacją prawną żołnierz zawodowy nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dniu upływu okresu służby uprawniającego do nagrody. Prawo do nagrody jubileuszowej danego stopnia może więc nabyć tylko osoba posiadająca w dacie nabycia prawa do nagrody jubileuszowej status żołnierza zawodowego.

Odnosząc powyższe do przedstawionego w pytaniu przypadku, należy zauważyć, że 25-letni okres służby i pracy upłynął w dniu, gdy zainteresowany nie pełnił zawodowej służby wojskowej, a tym samym nie mógł być adresatem normy zawartej w art. 444 ustawy. Datą nabycia prawa do nagrody jubileuszowej jest data upływu określanego terminu pełnienia czynnej służby wojskowej, a nie data wydania decyzji przyznającej nagrodę jubileuszową.

Niezależnie od powyższego podnieść również należy, że w dostępnych komentarzach dotyczących nabycia prawa do nagrody jubileuszowej dla różnych grup zawodowych (bazujących na – analogicznych względem żołnierzy zawodowych – przepisach) przedstawiana jest teza, zgodnie z którą, jeżeli przed nawiązaniem stosunku pracy (służby) osoba wykazała staż pracy (służby) dłuższy niż okres uprawniający do nagrody jubileuszowej, oznacza to, że prawo do nagrody za ten okres mogła ewentualnie zrealizować u poprzedniego pracodawcy, a u aktualnego pracodawcy może nabyć w przyszłości nagrodę jubileuszową kolejnego stopnia. Praktyka ta od wielu lat jest stosowana w przypadku nagród jubileuszowych pracowników wojska, którym po podjęciu zatrudnienia wypłaca się nagrodę jubileuszową kolejnego stopnia, natomiast nie wypłaca się „zaległych” nagród jubileuszowych.

Czy przy przyznaniu dodatku motywacyjnego, w przypadku braku oceny z opiniowania służbowego za 2021 rok (pobyt na misji), można wziąć pod uwagę ocenę z opinii służbowej z 2020 i 2022 roku jako ostatnich dwóch następujących po sobie opinii?

Odnosząc się do przedmiotowego zagadnienia, należy wskazać, że użyte w § 33 w ust. 1 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 9 stycznia 2023 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz.U. poz.149) wyrażenie „następujące po sobie opinie służbowe” należy rozumieć jako dwie kolejno uzyskane (tj. wyrażone cyfrowo) oceny z opiniowania służbowego uzyskane w okresie pełnienia zawodowej służby wojskowej. W tym miejscu należy podkreślić, że oceny te nie muszą być uzyskane w kolejno następujących po sobie okresach opiniowania. Ponadto, mając na uwadze dyspozycję normy art. 127 ust. 12 ustawy, dopuszczalne jest również uwzględnienie tej oceny w odniesieniu do dodatku motywacyjnego.

Podsumowując, jeżeli żołnierz – jak w analizowanym przypadku – posiada oceny z opiniowania służbowego uzyskane w 2020 r. oraz w 2022 r., a z jakichkolwiek przyczyn nie posiada oceny z 2021 r., to oceny z roku 2020 i 2022 należy uznać jako „następujące po sobie opinie służbowe”.

Czy rektor-komendant uczelni wojskowej może określić inny niż określony w ustawie o obronie ojczyzny wymiar urlopu dla podchorążych – żołnierzy zawodowych w trakcie kształcenia, np. przerwy semestralne, czas do końca sesji po jej zaliczeniu?

Powyższą kwestię reguluje ustawa z 11 marca 2022 r. o obronie ojczyzny. Artykuł 280 pkt 7 mówi, że „żołnierzom zawodowym, o których mowa w art. 95 ust. 5, udziela się urlopów w wymiarze, na zasadach i w trybie określonych w programach kształcenia. Szczegółowe kwestie reguluje z kolei rozporządzenie ministra obrony narodowej z 5 lipca 2022 r. w sprawie kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich, centrach szkolenia lub ośrodkach szkolenia (Dz.U. z 2022 r., poz. 1448).

§ 36. Kandydatowi przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze 2 dni kalendarzowych za każdy pełny miesiąc nauki.

§ 37. Kandydat pełniący służbę w uczelni wojskowej lub uczelni innej niż wojskowa, z wyjątkiem osób wskazanych w § 3 pkt 1 lit. c, który wcześniej zaliczył sesję egzaminacyjną, może otrzymać urlop dodatkowy w wymiarze liczby dni pozostających do zakończenia tej sesji.

§ 38. Urlopów udziela, określając ich terminy, odpowiednio rektor-komendant uczelni wojskowej, komendant szkoły podoficerskiej, komendant centrum szkolenia lub komendant ośrodka szkolenia albo przełożony w jednostce wojskowej, w której kandydat odbywa praktykę.

Podchorążym, którzy zaliczyli sesję egzaminacyjną przed jej zakończeniem, na podstawie § 37 ww. rozporządzenia udzielane są urlopy dodatkowe.

Czy za wykonywanie zadań służbowych w czasie ponadnormatywnym niezwiązanych z przypadkami określonymi w pkt 4 art. 275 ustawy o obronie ojczyzny należy się czas wolny? Na jakiej podstawie można odmówić żołnierzowi udzielenia nadgodzin?

Jeżeli wykonywanie zadań służbowych w czasie ponadnormatywnym nie jest związane z przypadkami określonymi w art. 275 ust. 4 ustawy o obronie ojczyzny, to czas wolny się należy. Podstawą odmowy może być wyłącznie wykonywanie zadań określonych w art. 274 ust. 4 tejże ustawy.

Czy jako żołnierz zawodowy, który służył na granicy powyżej 60 dni, będąc kawalerem i nie mając dzieci, mogę ubiegać się o udział w programie „Tanie wczasy”?

Stosownie do art. 293 ust. 1 pkt 3 ustawy o obronie ojczyzny żołnierzowi zawodowemu posiadającemu członków rodziny, o których mowa w art. 291 ust. 1, z uwzględnieniem ust. 4–6, mogą być przyznane, na jego wniosek, także inne świadczenia socjalno-bytowe w postaci pomocy finansowej i rzeczowej, w tym m.in. w postaci dopłaty do wypoczynku w ramach programu „Tanie wczasy”.

Art. 291 ust. 1 wskazuje na żołnierza zawodowego:

1) pozostającego w związku małżeńskim i posiadającego z tym małżonkiem wspólny adres zamieszkania albo zameldowania na pobyt stały albo

2) niepozostającego w związku małżeńskim, lecz posiadającego dziecko pozostające na jego utrzymaniu i wspólny adres zamieszkania albo zameldowania na pobyt stały z tym dzieckiem.

Zgodnie z art. 293 ust. 11 żołnierzowi zawodowemu pełniącemu służbę łącznie przez okres nie krótszy niż 60 dni w strefie nadgranicznej w ramach pomocy udzielanej Straży Granicznej przez siły zbrojne na podstawie art. 11b ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1061, 1115 i 1855) przyznaje się dodatkowo dopłatę w ramach programu „Tanie wczasy” do wypoczynku jego oraz jego współmałżonka i dzieci pozostających na jego utrzymaniu.

W związku z powyższym, w przypadku dopłaty do wypoczynku w ramach programu „Tanie wczasy” dla żołnierza zawodowego, o którym mowa w art. 293 ust. 11, żołnierz ten musi spełnić warunek określony w art. 291 ust. 1.