Mimo trudności związanych z pandemią w przyszłym roku w Cassino ma zostać odsłonięty memoriał gen. Władysława Andersa i otwarta ścieżka edukacyjna wytyczona na Monte Cassino z inicjatywy Wojskowego Instytutu Wydawniczego. W ten sposób zostaną upamiętnione dokonania żołnierzy 2 Korpusu Polskiego i ich dowódcy. W 2021 roku odbędzie się też „Bieg na Monte Cassino”.

Kampanię „Polacy bohaterom Monte Cassino” zainaugurowano 20 stycznia tego roku. Jest to wspólna inicjatywa polskich i włoskich stowarzyszeń sportowych, które organizują rocznicowe „Biegi na Monte Cassino”, władz miasta Cassino oraz Wojskowego Instytutu Wydawniczego. Celem akcji jest upamiętnienie dokonań żołnierzy 2 Korpusu Polskiego i ich dowódcy gen. Władysława Andersa. – Mamy za zadanie rozsławianie chwały polskiego oręża, a bitwa o Monte Cassino jest jednym z ważniejszych symboli budujących etos polskiego żołnierza – mówi Maciej Podczaski, dyrektor WIW-u.

Memoriał Andersa

Głównym elementem kampanii jest budowa w Cassino pomnika poświęconego polskim bohaterom. Zgodnie z projektem włoskiego architekta Giacomo Bianchiego postać gen. Andersa zostanie umieszczona na tle 12-metrowego kamiennego muru. Wygrawerowane na nim będą nazwiska 1057 żołnierzy spoczywających na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino.

Po raz pierwszy od czasu zakończenia wojny nazwiska i stopnie pochowanych żołnierzy zostały zweryfikowane i poprawione. Tę pracę wykonał historyk dr Jerzy Kirszak, który sprostował wiele błędów w tych danych. Z inicjatywy WIW-u na murze znajdzie się mapa i opis szlaku bojowego 2 Korpusu. – Odwiedzający Cassino dowiedzą się, skąd pochodzili żołnierze gen. Andersa, jakie były ich losy w Związku Sowieckim i w drodze do Włoch – tłumaczy Anna Putkiewicz, redaktor naczelna portalu „Polska Zbrojna” i kwartalnika „Polska Zbrojna. Historia”.

Dzięki wsparciu samorządowych władz Cassino pomnik stanie w centrum miasta, na skwerze u zbiegu ulic Via Dante i Via Gabriele D'Annunzio. Pomysłodawcami pomnika są Bogusław Mamiński, lekkoatleta, szef Klubu Biegacza „Sporting”, oraz Antoine Tortolano, prezes włoskiego stowarzyszenia sportowego „Aprocis”. – Dzięki monumentowi pamięć o czynie zbrojnym żołnierzy 2 KP i wydarzeniach z 1944 roku będzie zawsze żywa – zaznacza Mamiński.

Pomnik miał zostać odsłonięty w tym roku, czyli w 76. rocznicę zakończenia bitwy o słynne wzgórze, jednak z powodu pandemii koronawirusa uroczystość została przełożona. Wstrzymano też prowadzone w Cassino prace nad przygotowaniem skweru pod pomnik. Gotowa jest natomiast rzeźba gen. Andersa, mająca stanowić główny element monumentu. Autorem postaci z brązu przedstawiającej generała jest Igor Duszyński. Do czasu zakończenia prac prowadzonych we Włoszech rzeźba będzie stała w Domu Kultury w Międzyzdrojach, partnerskim mieście Cassino. Zgodnie z planem organizatorzy chcą ją przekazać Włochom w kwietniu 2021 roku, kiedy gotowy będzie plac pod pomnik i pozostała część monumentu.

Bieg i fundusze

Koszt całego monumentu to około 700 tys. zł. Źródłem finansowania są fundusze uzyskane przez Klub Biegacza „Sporting”. Inicjatywę można wesprzeć, kupując cegiełki o wartości: 100 zł, 1000 zł, 3000 zł lub 5000 zł. Wpłat można dokonywać na specjalne konto Klubu Biegacza „Sporting” w banku BNP PARIBAS nr: 97 1600 1462 1027 3685 2000 0003 z dopiskiem „Darowizna na cele statutowe Klubu biegacza Projekt Monte Cassino”. Każda osoba, która przekaże wpłatę, otrzyma w ramach podziękowań specjalny certyfikat. Organizatorzy przypominają, że darowizny można odliczyć od dochodu przy rozliczaniu podatku.

Fundusz budowy monumentu miały zasilić również środki uzyskane ze sprzedaży pakietów startowych na „Bieg na Monte Cassino”, podczas którego zawodnicy biegną trasą wytyczoną na historycznym wzgórzu. Bieg miał się odbyć w połowie maja, jednak epidemia pokrzyżowała te plany. Organizatorzy przełożyli termin imprezy na maj 2021 roku. Tak jak w latach poprzednich biegacze pokonają 10-kilometrową trasę z centrum Cassino na szczyt liczącego 591 m wzgórza, gdzie mieści się opactwo benedyktyńskie. Polskich biegaczy ma być 1057, czyli tylu, ilu naszych żołnierzy spoczywa na Polskim Cmentarzu Wojennym. Każdy z uczestników będzie mógł wskazać jednego z poległych żołnierzy i pobiec z jego nazwiskiem umieszczonym na numerze startowym.

W tym roku zorganizowano bieg wirtualny. Od 18 maja do 14 czerwca niemal 350 osób pokonało 10 km (w wybranym przez nich miejscu). Wpisowe w całości zostało przeznaczone na budowę memoriału. Wśród biegaczy byli żołnierze m.in. z dowództwa Czarnej Dywizji, Jednostki Wojskowej Komandosów w Lublińcu oraz zawodnicy Wojskowego Klubu Biegacza Meta.

Ścieżka polskich żołnierzy

W maju 2021 roku oprócz biegu zostanie zorganizowany trekking historycznym szlakiem, którym polscy żołnierze zdobywali wzgórze. Wędrówka zostanie poprowadzona trasą edukacyjnej ścieżki wytyczonej z inicjatywy WIW-u. – Ideą powstania ścieżki jest, aby osoby odwiedzające tutejszy klasztor i Polski Cmentarz Wojenny doświadczyły trudu, jaki musieli ponieść polscy żołnierze zdobywający to wzgórze w maju 1944 roku – mówi Maciej Podczaski. Anna Putkiewicz dodaje, że każdy, kto przemierzy ten szlak, pozna historię polskich walk o Monte Cassino i polskiego bohaterstwa w tej bitwie.

Ścieżka edukacyjna ma mieć 12 km i prowadzić z centrum Cassino, spod memoriału gen. Andersa, pod górę do cmentarza i klasztoru. Wzdłuż szlaku zostanie umieszczonych 12 tablic. Będą one ustawione w symbolicznych miejscach związanych z walką Polaków o wzgórze, m.in. przy korycie rzeki Rapido, skąd polscy żołnierze ruszyli, aby zająć pozycje do natarcia, przy Drodze Polskich Saperów, którą dostarczano zaopatrzenie dla walczących, obok Domku Doktora, gdzie mieścił się punkt opatrunkowy 3 Dywizji Strzelców Karpackich oraz w pobliżu „Gardzieli”, czyli przesmyku, w którym 12 maja po wjechaniu na minę eksplodował czołg ppor. Ludomira Białeckiego, a dziś stoi pomnik 4 Pułku Pancernego „Skorpion”. Ścieżka kończy się przy obelisku 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Na tablicach zostaną zaprezentowane zdjęcia i mapy, a informacje dotyczące historii walk w tych miejscach zostaną napisane w trzech językach: polskim, włoskim i angielskim.

Partnerem w realizacji projektu jest Polska Fundacja Narodowa. – Dzięki informacjom i zdjęciom umieszczonym na tablicach szczegółowo i w atrakcyjny sposób zostanie pokazany przebieg bitwy i zmagania żołnierzy 2 KP – mówi Michał Góras, członek zarządu PFN.

Na razie zamontowano osiem z 12 tablic, pozostałe zostaną umieszczone w najbliższych tygodniach. Oficjalne otwarcie szlaku oraz odsłonięcie memoriału planowane jest na przyszły rok, z okazji 77. rocznicy zdobycia Monte Cassino.

Pomysł budowy pomnika i wytyczenia ścieżki wspiera polska ambasada w Rzymie oraz Anna Maria Anders, ambasador RP we Włoszech, która objęła inicjatywę honorowym patronatem. Jej zdaniem tablice na ścieżce pozwolą turystom w pełni zrozumieć polską obecność na Monte Cassino. – Zdarza się, że turyści jadą do klasztoru na wzgórzu i nawet nie wiedzą, że niedaleko jest polski cmentarz, nie wiedzą też, dlaczego byli tam Polacy – mówiła Anna Maria Anders.

Kampanię wspierają także władze Cassino. – Tego typu inicjatywy wzmacniają przyjaźń między miastem i narodem polskim oraz są dowodem wdzięczności, którą odczuwają mieszkańcy Cassino w stosunku do polskich żołnierzy za to, co zrobili podczas II wojny światowej – stwierdził dr Enzo Salera, burmistrz Cassino.

Całe przedsięwzięcie objął patronatem honorowym Ministerstwa Obrony Narodowej minister Mariusz Błaszczak.