Bitwa pod Monte Cassino zajmuje szczególne miejsce w naszej pamięci, bo tak naprawdę była bitwą o naszą przyszłą wolność – mówił w niedzielę premier Donald Tusk podczas obchodów 70. rocznicy zdobycia przez żołnierzy 2 Korpusu Polskiego niemieckiej twierdzy na Monte Cassino. Była to jedna z najważniejszych bitew II wojny światowej.

Na główne uroczystości, które odbyły się 18 maja na Polskim Cmentarzu Wojennym, przyjechali premier Donald Tusk, Tomasz Siemoniak, minister obrony, parlamentarzyści, weterani walk pod Monte Cassino i harcerze. Obecni też byli przedstawiciele Nowej Zelandii, Włoch i Wielkiej Brytanii – państw, których żołnierze brali udział w walkach.

Premier podziękował wszystkim uczestnikom bitwy i zapewnił, że zawsze będziemy pamiętać o ich poświęceniu. – Wasze życie stało się drogowskazem dla przyszłych pokoleń – zapewnił 53 żyjących żołnierzy spod Monte Cassino. Nawiązując do napisu przed wejściem na Cmentarz Wojenny: „Przechodniu, powiedz Polsce, żeśmy polegli wierni, w Jej służbie", premier Tusk zauważył, że to „żołnierski krótki raport z wykonania przyjętego na siebie zadania”.

– Oddali Bogu ducha, bratniej ziemi włoskiej – ciało, a serca – Polsce – mówił o poległych polskich żołnierzach uczestnik bitwy prof. Wojciech Narębski. Wspominał on bohaterstwo m.in. polskich ułanów, artylerzystów, saperów, łącznościowców, zaopatrzeniowców oraz lekarzy, sanitariuszy i pielęgniarki. – Nie zapominamy również o naszych brytyjskich, amerykańskich i włoskich towarzyszach broni, z którymi nasz korpus wielokrotnie współdziałał w bitwie – podkreślał.

W homilii wygłoszonej podczas mszy św. biskup polowy Wojska Polskiego Józef Guzdek powiedział, że „każdy grób żołnierza jest wołaniem o pokój, z każdego cmentarza wojennego płynie apel o przebaczenie i pojednanie, dialog i zaniechanie przemocy”.

Podczas uroczystości odbyło się spotkanie weteranów z 2 Korpusu Polskiego z polskim harcerzami oraz przedstawicielami szkół i instytucji noszących imię zdobywców Monte Cassino i gen. Władysława Andersa.

Podczas rocznicowych uroczystości odbył się także apel poległych, oddano salwę honorową. Na cmentarzu zabrzmiał też „Hejnał Mariacki” – wykonał go trębacz Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego na pamiątkę tego, że 18 maja 1944 r. po zdobyciu wzgórza w ruinach klasztoru benedyktynów utwór ten odegrał plutonowy Emil Czech. Obecna też była Kompania Reprezentacyjna WP. Na zakończenie uroczystości chór Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego zaśpiewał „Czerwone maki na Monte Cassino”.

Film: Naval

Z kolei podczas sobotnich obchodów w Cassino zostało odsłonięte popiersie gen. Władysława Andersa. To pierwszy pomnik polskiego oficera we Włoszech. Jego inicjatorem i fundatorem jest Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP). – Pomysł powstał dwa lata temu na zjeździe 2 Okręgu Stowarzyszenia. Jolanta Grunert, kierowniczka muzeum historycznego w Cassino, starała się wówczas, aby jakaś ulica lub plac w tym mieście otrzymała nazwę generała. Uznaliśmy, że to świetny pomysł, ale postanowiliśmy zrobić wszystko, by w Cassino stanął także pomnik dla dowódcy 2 Korpusu Polskiego – tłumaczy Teofil Lachowicz, sekretarz Okręgu 2 SWAP.

Popiersie wykonał Andrzej Pityński, jeden z członków SWAP i najbardziej znany w Stanach Zjednoczonych polski rzeźbiarz. Jest ono zmodyfikowaną kopią pomników generała Andersa stojących na amerykańskim cmentarzu weteranów w Doylestown oraz w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. – Monument został odlany w brązie i poddany patynowaniu. Potem z pracowni metalurgicznej w Pensylwanii trafił do Nowego Jorku, a następnie drogą morską został wyekspediowany do Włoch – dodaje Teofil Lachowicz. Tutaj wykonany został cokół pomnika z wyrytą polsko-angielsko-włoską inskrypcją. Sąsiadujący z miejscowym Muzeum Historialeplac, na którym stanął pomnik, nazwano imieniem generała Władysława Andersa.

Po uroczystości odsłonięcia pomnika dowódcy 2 Korpusu na Monte Cassino, niedaleko cmentarza, swoją działalność, po rocznej budowie, zainaugurowało Muzeum Pamięci 2 Korpusu Polskiego (w czasie budowy używano nazwy „Centrum Informacyjnego na Monte Cassino”). To inicjatywa Związku Polaków we Włoszech przy współudziale Ambasady RP w Rzymie, finansowo wparta przez m.in. SWAP, Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, polskie MSZ, osoby prywatne, fundacje i stowarzyszenia. Autorem projektu est architekt Pietro Rogacień, syn polskiego żołnierza 2 Korpusu i uczestnika bitwy o Monte Cassino.

– Polski cmentarz na Monte Cassino odwiedzają rocznie tysiące ludzi, nie wszyscy wiedzą dlaczego akurat tu zostali pochowani polscy żołnierze, z jakiego powodu znaleźli się oni we Włoszech i dlaczego walczyli o wyzwolenie tego kraju – uzasadniali przedstawiciele włoskiego ZP. Teraz turyści, poza zwiedzeniem samego cmentarza, będą mogli poznać historię wkładu polskich żołnierzy w wyzwolenie Włoch podczas II wojny światowej i zapoznać się z dziejami 2 Korpusu.

Pierwsza przygotowana pod okiem specjalistów wystawa przedstawia dzieje żołnierzy 2 Korpusu, począwszy od września 1939 r. aż po losy żołnierzy armii Andersa na uchodźstwie w latach powojennych. Zwiedzający mogą obejrzeć ponad 120 fotografii i map historycznych, w tym materiały pozyskane z Instytutu Polskiego i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie, archiwów i osób prywatnych z całego świata. Szlak żołnierzy 2 Korpusu można również prześledzić na ważącej około 350 kg żeliwnej mapie autorstwa profesora Antoniego Grabowskiego.

Ekspozycjom towarzyszą też projekcje archiwalnych materiałów filmowych oraz dwa stanowiska multimedialne. Pierwsze dotyczy polskich cmentarzy wojennych (z wyszukiwarką grobów z czterech nekropolii: na Monte Cassino, w Bolonii, Loreto i Casamassima), drugie natomiast, dedykowane najmłodszym poświęcone jest historii niedźwiedzia Wojtka, który „służył” w armii generała Andersa.

*****
Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP) to najstarsza w świecie niezależna, samopomocowa organizacja byłych polskich żołnierzy działająca nieprzerwanie od 1921 roku. Kwatera główna znajduje się w Nowym Jorku na Manhattanie, w należącym do Okręgu 2 SWAP „Domu Weterana Polskiego”. Znajduje się tu również organizacyjne archiwum i powstałe w 1996 roku Muzeum Tradycji Oręża Polskiego.