Zbliża się 231. rocznica insurekcji kościuszkowskiej. Z tej okazji Muzeum Wojska Polskiego organizuje wielki piknik, który odbędzie się 22 i 23 marca na Cytadeli Warszawskiej. Przy budynku numer 5 – zabytkowym obiekcie poklasztornym nieopodal Muzeum Katyńskiego – na gości będą czekać żołnierze, sprzęt wojskowy, rekonstruktorzy, historycy i… oczywiście grochówka!

– Będzie się działo dużo. Będą stoiska informacyjno-promocyjne instytucji i uczelni wojskowych. Do tego nowoczesny sprzęt, który wystawi Wojsko Polskie. Jeżeli chodzi o grupy rekonstrukcyjne, to oczywiście będą te odtwarzające umundurowanie i wydarzenia osiemnastowieczne. Będą też przeróżne warsztaty i strefa klocków COBI, więc zachęcamy do wcielenia się w konstruktora – zapowiada Tomasz Szumański, rzecznik prasowy MWP. Hasło imprezy to „Vivat Naród! Vivat Wolność! Vivat Kościuszko!”, a na wydarzenia w jej ramach muzeum zaprasza w sobotę 22 marca od 12.00 do 18.00 oraz w niedzielę 23 marca w godzinach 10.00–16.00.

Nie tylko Abrams i ścieżka saperska

Żołnierze 1 Warszawskiej Brygady Pancernej im. Tadeusza Kościuszki zaprezentują czołg M1A1 Abrams, pojazd opancerzony MRAP, a także wyposażenie strzeleckie. Będzie również sprzęt 2 Mazowieckiego Pułku Saperów, służący do oczyszczania terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych: robot rozpoznawczy i patrolowo-przenośny oraz wykrywacze min. Do tego ścieżka saperska, czyli zabawa połączona z praktyką – możliwością wykrycia „niebezpiecznego przedmiotu” pod nadzorem sapera, a także przewodnik z wyszkolonym psem wojskowym, gotowy do rozmów na temat pracy z czworonogiem.

Z kolei 25 Brygada Kawalerii Powietrznej im. Księcia Józefa Poniatowskiego przygotowuje stoisko tematyczne. Odwiedzających zapoznawać będzie z wyposażeniem pilota i skoczka spadochronowego oraz uzbrojeniem i ciekawostkami na temat działań drużyny szturmowej 2025. Pokaże również moździerze i wyrzutnie rakiet, broń strzelecką, przyrządy rozpoznawcze i spadochrony.

Na swoje stanowisko zaprasza też Żandarmeria Wojskowa, która zaoferuje gościom możliwość skorzystania z symulatorów. Żandarmi dysponują wieloma rodzajami tego typu sprzętu, najczęściej udostępniają symulatory jazdy 3D i refleksu (sprawdzające szybkość i spostrzegawczość) czy prostsze, ale ważne, takie jak alkogogle czy narkogogle. Mają też bardziej zaawansowane, np. symulator dachowania. Które zastaniemy na Cytadeli? Warto sprawdzić samemu.

Włóż mundur z XVIII wieku

W rocznicę insurekcji kościuszkowskiej odbędą się także prezentacje historyczne i rekonstrukcyjne. Przed gośćmi zaprezentują się żołnierze 4 Regimentu Buławy Wielkiej Koronnej z czasów króla Stanisława Augusta oraz regimentu piechoty Garnizonu Gdańskiego z XVIII wieku. A ponadto chorągwie obywatelskie, cywile i duchowni z czasów I Rzeczypospolitej oraz powstania kościuszkowskiego – Towarzystwo Stanisławowskie. Zapowiedziane są również m.in. pokazy – ogniowy i musztry wojennej 4 Regimentu, a także według gdańskiego regulaminu z 1733 roku oraz z czasu insurekcji. Do tego nauka wojskowego drylu z udziałem publiczności oraz wspólny pokaz metod walki osiemnastowiecznej piechoty liniowej.

Na terenie Cytadeli powstanie obozowisko wojsk Rzeczypospolitej – tzw. kampament, gdzie zostanie zaprezentowane umundurowanie i wyposażenie żołnierzy z XVIII wieku. Na uwagę zasługują również regimentowy moździerz oraz replika Wielkiej Chorągwi Gdańska – będzie można nawet posłuchać opowieści o jej dziejach. Atrakcjom tym dodatkowo ma towarzyszyć „Archeologia Pola Bitwy”, czyli wystawa eksponatów MWP z czasów insurekcji kościuszkowskiej. Warto również wybrać się na warsztaty historyczne. Jedne z nich poświęcono umundurowaniu i uzbrojeniu żołnierzy na przestrzeni wieków – ich repliki zaprezentują i omówią na swoich stoiskach edukatorzy z MWP. Zachęcają nawet, żeby wziąć do ręki replikę broni albo przymierzyć mundur.

Chirurgia, moda i gry sprzed 300 lat

Impreza tego typu nie może się obejść bez wojskowej grochówki, więc i na Cytadeli jej nie zabraknie. Zaplanowano też zajęcia historyczne poświęcone kuchni żołnierskiej i oficerskiej. Zaprezentowane zostanie wyposażenie dawnej kuchni, a prowadzący zdradzą tajemnice kwatermistrza. Dodatkowo organizatorzy zaproszą na „Insurekcję przy kawie” – pokaz naczyń stołowych z motywami rewolucyjnymi.

Intrygująco brzmi temat kolejnej atrakcji: pokaz zabiegów chirurgicznych z XVIII wieku, z udziałem publiczności. Dawne narzędzia i tajemnicze zabiegi zostaną zaprezentowane w zainscenizowanym lazarecie. Ale bez obaw – nikt nie będzie krojony skalpelem na oczach widzów.

Dla tych, którzy szukają zajęć o charakterze mniej militarnym, a bardziej tych związanych z kulturą i obyczajowością tamtych czasów, organizatorzy przygotowali pokaz ubiorów damskich i męskich z czasów insurekcji kościuszkowskiej pod hasłem „Moda końca XVIII wieku – Habit à la française czy robe à l’anglaise?”. Będzie można też po prostu pobawić się klockami i pograć. Na gości czeka bowiem Mega Strefa klocków COBI z konkursami i nagrodami, a także trening „Assalto! – nauka dawnych gier strategicznych i wojskowych”. Ponadto zapowiedziane są prelekcja na temat spektaklu „Cud mniemany” Wojciecha Bogusławskiego oraz prezentacja dwóch arii z tej opery narodowej przy akompaniamencie fortepianu.

Szczegóły i godzinowy plan wydarzeń są dostępne na stronie Muzeum Wojska Polskiego.

Powstanie pełne chwały i klęski

Wodewil uznany później za pierwszą operę narodową – „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale” z muzyką Jana Stefaniego do libretta Wojciecha Bogusławskiego – wystawiono w Teatrze Narodowym w Warszawie w niedzielę 1 marca 1794 roku. Premiera ta odbyła się więc niedługo przed przysięgą Tadeusza Kościuszki, którą generał złożył na rynku krakowskim 24 marca: „Ja, Tadeusz Kościuszko, przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samowładności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę. Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna męka Syna”. Po przysiędze odczytano akt polskiego powstania narodowego przeciw Rosji i Prusom, które obejmowało również insurekcję warszawską, wileńską, kurlandzką, wielkopolską i kilka innych. Zwano je też dawniej rewolucją polską 1794 roku i powstaniem kościuszkowskim.

Akt powstania nadawał Kościuszce tytuł Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej i składał w jego ręce całkowitą władzę. Wcześniej przywódca insurekcji otrzymał w domku loretańskim kościoła Kapucynów poświęconą szablę i ślubował, że gotów jest oddać życie za ojczyznę.

Ten dzień, 24 marca 1794 roku, przyjmuje się za oficjalną datę rozpoczęcia insurekcji. 4 kwietnia 1794 roku wojska powstańcze pod wodzą Kościuszki stoczyły z Rosjanami słynną, zwycięską bitwę pod Racławicami. Niestety zryw zakończył się całkowitą klęską. Ostatnie oddziały powstańcze skapitulowały w listopadzie i grudniu. Przez osiem miesięcy do walki o Polskę zmobilizowano około 150 000 ludzi. Po klęsce, na Syberię zesłano około 20 000 powstańców, a ziemie wielu walczących zostały zawłaszczone przez rosyjskich generałów. 24 października 1795 roku Rosja, Prusy i Austria dokonały III rozbioru Polski – Rzeczpospolita na 123 lata zniknęła z mapy Europy.