Ustawa o obronie ojczyzny wprowadza wiele nowych rozwiązań. Dlatego MON uruchomiło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach tak, aby wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę o zmienianych przepisach. Na naszych łamach regularnie publikujemy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Udzielają ich eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej.

Czy drugi etap dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (11-miesięczne szkolenie specjalistyczne) następuje bezpośrednio po etapie pierwszym? Czy są w tym zakresie jakieś odgórnie ustalone zasady?

Drugi etap szkolenia DZSW może, ale nie musi nastąpić bezpośrednio po pierwszym etapie. Ze względu na dobrowolny charakter tego rodzaju służby powołanie do drugiego etapu może również nastąpić później (według zgłoszeń od kandydatów i dostępności miejsc szkoleniowych). Zgodnie z art. 146 pkt 1 ustawy o obronie ojczyzny „osoba, która ukończyła wyłącznie szkolenie podstawowe i została przeniesiona do aktywnej lub pasywnej rezerwy, może w terminie 3 lat od jej przeniesienia do tej rezerwy złożyć wniosek o powołanie do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w celu jej kontynuowania”.

Czy w kontekście ustawy o obronie ojczyzny udzielenie urlopu szkoleniowego żołnierzowi zawodowemu w związku z pobieraniem przez niego nauki jest obligatoryjne czy dobrowolne i należy je zakwalifikować jako pomoc dla żołnierza? Wątpliwości wynikają z różnicy zapisów w dwóch artykułach. W art. 271 zapisano, że „żołnierzowi zawodowemu pobierającemu naukę właściwy organ udziela płatnego urlopu szkoleniowego na pobieranie nauki”, natomiast w art. 272 zapisano, że „można udzielić urlopu szkoleniowego”.

W art. 271 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny prawodawca opisał cel płatnego urlopu szkoleniowego na pobieranie nauki. W art. 272 wskazał zaś na możliwość udzielenia tego urlopu zarówno żołnierzowi zawodowemu, któremu udzielono pomocy w związku z pobieraniem nauki, jak i żołnierzowi zawodowemu pobierającemu naukę, lecz niespełniającemu warunków do uzyskania pomocy, o której mowa w art. 105 ust. 3 ustawy. Udzielenie urlopu szkoleniowego, o którym mowa w art. 271 ustawy, co do zasady nie ma charakteru obligatoryjnego, chyba że przepisy szczególne, określone w innych ustawach, stanowią inaczej.

Czy zgodnie z ustawą o obronie ojczyzny można awansować kaprala na wyższy stopień po spełnieniu wymagań w przypadku, kiedy zajmowane przez niego stanowisko zaszeregowane jest do U2-U4? Czy konieczne jest wprowadzenie zmian do etatu jednostki lub oczekiwanie na wejście w życie przepisów wykonawczych?

W wypadku opisanej w pytaniu sytuacji nie ma konieczności dokonywania żadnych zmian w etacie jednostki wojskowej. Z kolei kwestię mianowania należy rozdzielić na dwa przypadki: 1) mianowania na wyższy stopień wojskowy w związku ze zmianą stanowiska służbowego oraz 2) mianowania na wyższy stopień wojskowy ze względu na zmianę zaszeregowania na tym samym stanowisku służbowym.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że obecnie nie ma jeszcze wydanego nowego rozporządzenia MON-u w sprawie mianowania na stopnie wojskowe, które zgodnie z art. 202 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie ojczyzny będzie określać m.in. tryb zmiany zaszeregowania do stopni wojskowych.

Ustawa w art. 140 określa jedynie ogólne warunki mianowania na stopnie wojskowe i na podstawie wskazanego przepisu organy wojskowe dokonują mianowania na wyższe stopnie wojskowe, jeżeli dochodzi do wyznaczenia żołnierza na inne stanowisko służbowe.

Z kolei odmiennie wygląda sprawa ze zmianą zaszeregowania w ramach tego samego stanowiska służbowego i stopnia etatowego. Do dokonania takiego mianowania konieczne jest wydanie aktu wykonawczego, ponieważ ustawa nie określa warunków i zasad zmiany zaszeregowania do kolejnego stopnia wojskowego.

Reasumując: w obecnym stanie prawnym do czasu wydania aktu wykonawczego nie ma możliwości mianowania żołnierza w ramach zmiany zaszeregowania stopnia wojskowego na tym samym stanowisku służbowym.

Na podstawie art. 19 ustawy o obronie ojczyzny pracownika, na jego wniosek, można przenieść do innej jednostki. W jaki sposób formalnie wygląda obieg dokumentów? W konkretnym przypadku pracownik znalazł pracę w miejscu zamieszkania.

Miejsce zamieszkania pracownika nie ma wpływu na przebieg procesu przeniesienia pracownika. Zgodnie z art. 19 ustawy o obronie ojczyzny przeniesienie pracownika resortu obrony narodowej do innej jednostki wojskowej, jednostki organizacyjnej albo urzędu obsługującego ministra obrony narodowej następuje na wniosek pracownika albo za jego pisemną zgodą, w drodze porozumienia między pracodawcami.

Przeniesienie w drodze porozumienia między pracodawcami jest szczególnym rozwiązaniem prawnym, które umożliwia pracownikowi resortu zmianę pracodawcy, nie powodując rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy. Dotychczasowy pracodawca nie wystawia zatem świadectwa pracy przenoszonemu pracownikowi, przekazując całość dokumentacji pracowniczej do pracodawcy, do którego pracownik jest przenoszony.

Art. 340 ustawy o obronie ojczyzny określa obowiązek informowania dowódcy jednostki wojskowej przez żołnierzy o zamiarze wyjazdu i pobytu za granicą. Jak wygląda sytuacja w odniesieniu do pracowników mających nadane pracownicze przydziały mobilizacyjne?

Zgodnie z art. 531 ust. 5 i 6 ustawy o obronie ojczyzny nadawane są pracownicze przydziały mobilizacyjne. Zgodnie z pouczeniem zawartym w karcie mobilizacyjnej pracownik zobowiązany jest do zgłaszania do właściwego WCR-u zmian imienia, nazwiska, wykształcenia i zawodu oraz miejsca pobytu stałego (zamieszkania) lub miejsca pobytu czasowego trwającego ponad trzy miesiące lub adresu do korespondencji, a także wyjazdu za granicę na okres dłuższy niż sześć miesięcy oraz powrotu z tego wyjazdu.

Zgodnie z art. 291 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie ojczyzny żołnierzowi zawodowemu, niepozostającemu w związku małżeńskim, przysługuje dodatek za rozłąkę, w przypadku posiadania wspólnego adresu zamieszkania z dzieckiem pozostającym na jego utrzymaniu. Czy do potwierdzenia powyższego wystarczającym dokumentem będzie złożone przez żołnierza oświadczenie, że zamieszkuje wspólnie z tym dzieckiem?

Podstawą prawną przyznawania dodatku za rozłąkę jest art. 291 ustawy o obronie ojczyzny. Dodatek ten przysługuje żołnierzowi zawodowemu pozostającemu w związku małżeńskim i posiadającemu z małżonkiem wspólny adres zamieszkania albo zameldowania na pobyt stały, albo żołnierzowi zawodowemu niepozostającemu w związku małżeńskim, lecz posiadającemu dziecko na utrzymaniu i wspólny adres zamieszkania albo zameldowania na pobyt stały z tym dzieckiem. W obu sytuacjach konieczne jest korzystanie z zakwaterowania zbiorowego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej w rozumieniu przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP lub przydzielenie miejsca w internacie lub kwaterze internatowej, bez prawa zamieszkiwania z członkami rodziny.

Z treści wyroku rozwodowego winno jasno wynikać, że miejsce pobytu dziecka jest przy żołnierzu, a nie przy drugim małżonku.

Powyższy pogląd jest zgodny z jednolitym i utrwalonym na przestrzeni lat orzecznictwem sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2019 roku, sygn. akt II SA/Wa 1557/18; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2010 roku, sygn. akt I OSK 408/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 4 września 2018 roku, sygn. akt III SA/Łd 471/18; wyrok NSA z 5 maja 2016 roku, sygn. akt I OSK 1848/14).

Żołnierz zawodowy jest zatem zobowiązany do przedłożenia dokumentów potwierdzających, że posiada dziecko pozostające na jego utrzymaniu i wspólny adres zamieszkania albo zameldowania na pobyt stały z tym dzieckiem, tj. wyrok rozwodowy, zaświadczenie o zameldowaniu albo oświadczenie osoby uprawnionej do władania lokalem mieszkalnym (właściciela) o zapewnieniu miejsca zamieszkania.

W odniesieniu do oświadczenia osoby uprawnionej do władania lokalem o zapewnieniu miejsca zamieszkania wystarczające będzie jednorazowe doręczenie przez żołnierza przedmiotowego oświadczenia. Zgodnie bowiem z art. 291 ust. 14 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny żołnierz zawodowy jest obowiązany poinformować pisemnie dowódcę jednostki wojskowej o zmianie stanu rodzinnego albo miejsca zamieszkania stałego, albo pobytu czasowego trwającego ponad trzy miesiące, swojego lub członków rodziny mających wpływ na prawo do przyznanych należności, oraz o przyznaniu świadczenia mieszkaniowego.

Zatem żołnierz zawodowy jest zobowiązany do przedłożenia kolejnego dokumentu potwierdzającego wspólny adres zamieszkania (oświadczenia) jedynie w przypadku zmiany tego adresu. Powyższy przepis ustawowy nie nakłada na żołnierza zawodowego comiesięcznego obowiązku potwierdzania adresu zamieszkania w sytuacji braku jego zmiany.

Czy pracownikowi powołanemu do odbycia ćwiczeń wojskowych w ramach Legii Akademickiej należy się dwutygodniowa odprawa pieniężna?

Żołnierz rezerwy nie posiada uprawnień do żadnych odpraw. Jedynie zgodnie z art. 306 ust. 2 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny pracownik powołany do terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego wg zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.