moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Ostatnie szarże polskiej kawalerii

O polskiej kawalerii mówi się powszechnie, że we wrześniu 1939 roku była już anachronizmem, a jej szarże na oddziały niemieckie – szaleństwem. Źródłem legend o desperackich szarżach polskich ułanów na niemieckie wozy pancerne i czołgi byli głównie włoscy korespondenci wojenni. Większość z nich nie przepadała za Niemcami i sympatyzowała z Polakami. W dobrej wierze więc koloryzowali w swych korespondencjach, które później posłużyły Niemcom do przedstawiania polskich kawalerzystów jako desperackich fanatyków, nie mających pojęcia o sztuce wojennej.

W rzeczywistości kawaleria polska we wrześniu 1939 roku miała działać według zasad ówczesnego pola walki: poruszać się szybko, uzbrojona – oprócz broni białej – w karabinki, erkaemy i cekaemy oraz karabiny i działka przeciwpancerne. Do walki powinna włączać się spieszona i nacierać jak piechota, ale znacznie lepiej od niej uzbrojona. W większości wypadków tak właśnie wyglądała walka polskich ułanów w czasie kampanii 1939 roku. Co więcej, okazała się bardzo skuteczna w starciach z niemieckimi wojskami, nawet pancernymi, czego dowodem była chociażby bitwa pod Mokrą Wołyńskiej Brygady Kawalerii. Dlaczego więc w kilku wypadkach doszło do konnych szarż na nieprzyjacielskie pozycje? Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. Często decydował przypadek, inicjatywa własna dowódców, a nawet niezrozumienie rozkazu.

Niewykonalne zadanie

Do jednej z najgłośniejszych szarż polskiej kawalerii w II wojnie światowej doszło już 1 września. Wykonał ją pod Krojantami dywizjon 18 Pułku Ułanów Pomorskich pod dowództwem płk. Kazimierza Mastalerza. Wobec silnego nacisku Niemców, gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki, dowódca Grupy Operacyjnej „Czersk”, dał rozkaz przeciwuderzenia, by ułatwić swej piechocie odwrót. Rozkaz ten miał przekazać dowódcy 18 Pułku ppor. Grzegorz Cydzik z 13 Pułku Ułanów Wileńskich. Podobno po wykonaniu zadania, młody podporucznik niezbyt taktownie upewniał się, czy Mastalerz będzie nacierał w szyku pieszym, za co został przez pułkownika ofuknięty: „Nie będzie mnie pan poruczniku uczył, jak się wykonuje niewykonalne rozkazy”. I dał rozkaz ubezpieczonego marszu w kierunku Krojant. W pewnej chwili dywizjon znalazł się w polu niemieckiego ostrzału. Wtedy płk Mastalerz wydobył swoją szablę i wskazał nią kierunek. Dowódcy szwadronów, rtm. Eugeniusz Świeściak i rtm. Eugeniusz Ładoś, dowódcy plutonów i ułani zrozumieli ten gest jako rozkaz do szarży i ruszyli na nieprzyjaciela. W ogniu niemieckich karabinów maszynowych padł rtm. Świeściak, zaraz po nim kule śmiertelnie ugodziły płk. Mastalerza, który zwalił się na ziemię wraz z koniem. Straty wśród ułanów powiększyła jeszcze niemiecka kolumna zmotoryzowana, która ukazała się na szosie od strony Chojnic. Pozostali przy życiu ułani przeszli jednak przez ogień zaporowy i szablami zatrzymali niemiecką linię, umożliwiając polskiej piechocie wycofanie się.

Kałuszyn i Wólka Węglowa

Kolejną szarżę wykonał 11 Pułk Ułanów Legionowych w walce o Kałuszyn. W nocy z 11 na 12 września 1 Dywizja Legionów została otoczona przez Niemców. Ta elitarna jednostka Wojska Polskiego z miejsca zdecydowała się przebijać. Ruszyła do walki dwiema kolumnami. W jednej z nich szedł 4 szwadron 11 Pułku dowodzony przez rtm. Franciszka Wrzoska. Kiedy kolumna zbliżyła się do Kałuszyna, jej dowódca płk Stanisław Engel zawołał w ciemnościach: „Kawaleria naprzód!”. Rtm. Wrzosek zrozumiał rozkaz jednoznacznie. Dał rozkaz natarcia w szyku konnym i ruszył szwadronem na Zawadę – przedmieście Kałuszyna. Przebił się przez nie i dotarł do samego miasta. Za kawalerią poszła piechota, o świcie wsparła ją artyleria i pod osłoną ognia jej dział Polacy odbili Kałuszyn. To zwycięskie natarcie okupiono jednak wielkimi stratami, zarówno wśród piechoty, jak i kawalerii. Z 85 koni 4 szwadronu udało się zebrać jedynie 33.

Kolejną udaną szarżę zapisał na swe konto 14 Pułk Ułanów Jazłowieckich. Około 19 września liczne oddziały polskie starały się przebić w kierunku Warszawy. Niemcy zdawali sobie z tego sprawę i znacznymi siłami przeciwdziałali tym próbom. Po trzech dniach krwawych walk, 14 Pułk dotarł do lizjery lasu w rejonie Wólki Węglowej. Dowódca pułku, płk Edward Godlewski zdecydował się na natarcie w szyku konnym na las, pomiędzy Burakowem a Młocinami. Szarżę rozpoczął trzeci szwadron z pocztem sztandarowym. Na jego czele pogalopował płk Godlewski i dowódca szwadronu, por. Marian Walicki. Niemcy otworzyli gęsty ogień z broni maszynowej, ale ułani dopadli ich linii i zaczęli ciąć szablami po głowach przerażonych piechurów niemieckich. W czasie walki został ranny w rękę sztandarowy, kpr. Feliks Maziarski, a jego koń padł ugodzony śmiertelnie odłamkiem granatu. Kiedy sztandar zaczął się chylić ku ziemi, rzucili się w jego stronę Niemcy. Wtedy inny kapral, Mieczysław Czech z Sielca k/Tarnobrzegu, zawrócił z garstką ułanów i wyrąbał sztandar z rąk wroga. I tę szarżę trzeba było okupić wielkimi stratami, ale droga do Warszawy została otwarta. Gen. Roman Abraham, dowódca Wielkopolskiej i Podolskiej Brygady Kawalerii, w których składzie walczył 14 Pułk Ułanów Jazłowieckich tak wspominał szarżę jego żołnierzy: „Deszcz pocisków rwie w strzępy ludzi i konie, nie zdołał jednak zatrzymać ułanów, którzy wraz z symbolem swej chwały i ofiary – sztandarem pułku – przebijają się przez rygle (niemieckich – PK) stanowisk. Szarża trwała 18 minut”.

Mały Grunwald

Przebieg szarży pod Wólką Węglową, a zwłaszcza walka o sztandar, jak żywo przypominała epizod bitwy pod Grunwaldem, kiedy rycerze polscy odbili wielką chorągiew z rąk Krzyżaków. Jeszcze wyraźniejsze analogie do grunwaldzkiego zwycięstwa miało starcie pod Krasnobrodami. 23 września, 25 Pułk Ułanów Wielkopolskich dowodzony przez ppłk. Bogdana Stachlewskiego otrzymał rozkaz pójścia w straży przedniej 7 Nowogródzkiej Brygady Kawalerii w kierunku na Krasnobrody. Spieszony 2 szwadron zaatakował Niemców strzegących miasta i zmusił ich do ucieczki. Widząc to, dowódca 1 szwadronu, por. Tadeusz Gerlecki rozwinął szwadron i zaatakował uciekającego nieprzyjaciela. I w tym momencie, nieoczekiwanie na linii ułańskiego natarcia, pojawiła się kawaleria niemiecka. Dwa konne oddziały zwarły się w walce, jak hufce rycerskie pod Grunwaldem. I podobnie, jak w tamtej bitwie, szeregi niemieckie zaczęły się łamać – szybko okazało się, która kawaleria jest lepiej wyszkolona do walki. Niemcy zawrócili w kierunku pobliskiego klasztoru. Polscy ułani w pogoni za nimi odbili klasztor, ale por. Gerlecki nadal kontynuował pościg. I wtedy jego szwadron dostał się pod skrzydłowy ogień nieprzyjacielski. Por. Gerlecki zginął trafiony kulą, ale zwycięstwo pozostało przy jego ludziach.

Dochodziło też niestety do szarż, które kończyły się niepowodzeniem. Były one udziałem 27 Pułku Ułanów im. króla Stefana Batorego. W dniach 5–6 września, walcząc pod dowództwem ppłk. Józefa Pająka o Mińsk Mazowiecki, pułk rozbił kilka drobnych oddziałów nieprzyjaciela i dotarł do Maleszewa. 1 szwadron wykonał szarżę na miejscowość, ale załamała się ona pod ogniem niemieckich cekaemów. Jednak wtedy ułani spieszyli się i zdobyli miasteczko w walce na bagnety. Pod koniec września pułk szarżował raz jeszcze na niemieckie pozycje pod Morańcami. Ale również tym razem nie udało się przełamać nieprzyjacielskiej linii i ułani króla Stefana ponieśli ciężkie straty.

Jak twardymi żołnierzami byli ułani świadczy takie oto wydarzenie. 4 Pułk Strzelców Konnych Ziemi Łęczyckiej po walce w rejonie Mińska Mazowieckiego, zgodnie z rozkazem swego dowódcy, płk. Zygmunta Marszewskiego miał się zebrać na skrzyżowaniu dróg pod Mińskiem. Dotarły tam wszystkie szwadrony z wyjątkiem 2, dowodzonego przez rtm. Mieczysława Rasiewicza. Dopiero o zmroku, oczekujący go z niepokojem ułani, usłyszeli tętent koni – 2 szwadron wyłonił się z ciemności. Po chwili do płk. Marszewskiego podjechał rtm. Rasiewicz:
– Panie pułkowniku, melduję posłusznie dołączenie 2 szwadronu do pułku. Stan ludzi i koni – 76.
– Dziękuję.
– Panie pułkowniku, proszę posłusznie o pozwolenie odjechania.
Pułkownik skinął głową. W tym momencie rtm. Rasiewicz spadł z konia, a z jego brzucha wylały się wnętrzności, które w czasie meldunku podtrzymywał ręką. Okazało się, że w czasie walki został trafiony odłamkiem szrapnela i jak mówią żołnierze, z „flakami w garści” doprowadził swój oddział do miejsca zbiórki. Tutaj zebrał ostatek sił, by nie uchybić wojskowej formalności.

Bibliografia:

R. Abraham, Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury, Warszawa 1990

C. Leżeński, Zostały tylko ślady podków, Warszawa 1987

J. Urbankiewicz, Gdzie są konie z tamtych lat, Łódź 1986

Piotr Korczyński , historyk, redaktor kwartalnika „Polska Zbrojna. Historia”

dodaj komentarz

komentarze

~czytelniczka
1538120640
Dziękuję za sprostowanie. Jestem mieszkanką Tarnobrzegu. Losy 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich są mi troszkę znane. W publikacji B. Polaka "Lance do boju" również zostało pomylone imię kaprala Czech. Jeszcze raz dziękuję
FD-EE-E5-BF
~czytelniaczka
1537603440
Szanowny Panie Redaktorze. Z dużym zainteresowaniem przeczytałam tekst "Ostatnie szarże polskiej kawalerii" i bardzo zdziwiła mnie informacja iż sztandar ocalony został przez narciarza - Bronisława Czech. (szarża pod Wólką Węglową 19 września 1939 r. ) O ile mi wiadomo czynu tego dokonał Mieczysław Czech z Sielca k/Tarnobrzegu. Podaję źródło gdzie można to sprawdzić : Szwedo B. Tarnobrzeski Słownik Biograficzny t. I
FD-EE-E5-BF

Gorący lipiec PKW Łotwa
Flight into the Future
AI za sterami Gripena
Sejm poparł Kartę Rodziny Mundurowej
Ojcowie polskiej niepodległości
Prawie 200 mld zł na zbrojenia w projekcie budżetu
Najpopularniejszy z „armii mistrzów”
Stałe miejsce Polski w ETAP
Pokład okrętu… pod dachem
Cyberspecjaliści na poligonie
Samotna placówka
„Kurs generalski” dla podoficerów
Nigdy nie zostawiamy swoich
Flanka pod strażą
DiBaX ‘26 – eksperymenty dla rozwoju NATO
MON proponuje zmiany przepisów ubiorczych
Modelowy test na poligonie
Szlify na moście
Budowa siedziby wojskowych medyków zakończy się wcześniej
Wiceszef MON-u w Kijowie
Ratunek pod ogniem
Medycy bojowi na poligonie
Stała obecność sił USA coraz bliżej
Abordaż z polskim wsparciem
Listopad z „Huraganem”
Srebro światowego czempionatu dla polskiej zapaśniczki
Tak rodzą się piloci myśliwców
„Agat. Siła i ogień”. Album już w sprzedaży
Logistyczny kręgosłup „Koalicja 26.2”
Obrona kraju to obrona naszych bliskich i naszej wolności
Nowe-stare wcielenie „Błyskawicy"
Roboty zamiast saperów
Co z wysługą po powrocie do wojska?
Wspólne przeżycia łączą, czyli weterani na warsztatach
Złoto i brąz w sportach walki
Promień nie do zniesienia
Koszykarze Czarnej Dywizji najlepsi w Wojsku Polskim
Okno dla gigantów
Pociski Patriot: nie tylko serwis w Polsce, lecz także koprodukcja?
Sprawdzian bielskich desantowców
Bombowiec na dnie Bałtyku
Ratunek dla rannego nadleciał z powietrza
Generał z cienia
Szkoły zasilają armię
Medalowy finisz strzelców
MON zmienia system gotowości obronnej
Constans historii
Wojna, której nie widać
„Horyzont” przedłużony
Zatrzymać masywny krwotok
Kolejne MiG-i-29 polecą do Ukrainy
Pancerny atak z wody
Z wojska do biznesu
Nowe ubrania i obuwie dla żołnierzy
Artyleria wsparta bezzałogowcami
Manewry w Nowej Dębie i ochrona Jasionki
Wicepremier i szef SG apelują o pomoc dla bohaterskich policjantów
Współpraca przemysłowa z USA: usuwać bariery, razem produkować
Gladius, czyli polski miecz

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO