Budowa nowej siedziby muzeum na Cytadeli Warszawskiej jest teraz naszym głównym zadaniem. Pierwsze obiekty będą gotowe w 2020 roku, w 100-lecie powołania muzeum. Chcę też, aby Muzeum Wojska Polskiego stało się narzędziem polityki historycznej, rozumianej jako pielęgnacja dumy z polskiej tradycji narodowej – mówi dr Adam Buława, nowy dyrektor MWP.

Jakie są Pana priorytety jako nowego dyrektora Muzeum Wojska Polskiego?

Adam Buława, dyrektor Muzeum Wojska Polskiego: Stałą misją muzeum jest ochrona materialnego dziedzictwa kulturowego związanego z historią i tradycją Wojska Polskiego. Ponadto teraz głównym naszym zadaniem jest budowa nowej, a właściwie pierwszej własnej siedziby muzeum, stanowiącej część Cytadeli Muzeów na wzgórzu żoliborskim. Od swojego powstania do dzisiaj nasza placówka mieści się bowiem w Alejach Jerozolimskich w jednym ze skrzydeł Muzeum Narodowego.

Czy takie są też najważniejsze oczekiwania i zadania Ministerstwa Obrony Narodowej wobec zespołu placówki?

Tak, kierownictwu MON zależy przede wszystkim na sprawnej realizacji kluczowej inwestycji, czyli budowie nowej siedziby. Istotne jest też opracowanie harmonogramu stopniowego przenoszenia zbiorów. Kolejny cel to przywrócenie pełnowymiarowej ekspozycji stałej, która jest wizytówką muzeum. Obecnie brakuje na niej eksponatów prezentujących XVIII i XIX wiek.

Jako radny dzielnicy Żoliborz wspierał pan rozwój terenów Cytadeli i zagospodarowanie jej na cele muzealne. Jak wygląda realizacja tych planów?

Idea Cytadeli Muzeów, wzorowana na koncepcji Wyspy Muzeów w Berlinie, nabiera powoli kształtów. Pierwszą jej jaskółką jest Muzeum Katyńskie, oddział MWP otwarty 17 września 2015 roku w południowym bastionie Cytadeli. Od lat 60. istnieje też Muzeum X Pawilonu, oddział Muzeum Niepodległości upamiętniający ofiary carskiego więzienia śledczego dla więźniów politycznych. Jako kolejne na Cytadeli mają być ulokowane Muzeum Wojska Polskiego i Muzeum Historii Polski (MHP).

We wrześniu ruszył pierwszy etap prac, czyli budowa bramy wjazdowej do Cytadeli od strony Wisłostrady. Za zgodą konserwatora zabytków zostanie zdemontowany odcinek historycznego muru obronnego. Cegły z niego będą wykorzystane do odtworzenia muru nad budowanym wjazdem. Nowa szeroka brama pozwoli na wjechanie do Cytadeli sprzętu budowlanego, a później także ciężkich pojazdów wojskowych. Jednocześnie powstaje dokumentacja projektowo-kosztorysowa, w przyszłym roku odbędzie się przetarg na generalnego wykonawcę robót budowlanych oraz rozpocznie się budowa infrastruktury technicznej pod przyszłe muzea.

Pierwotny projekt nowej siedziby MWP przewidywał przeznaczenie dla placówki trzech budynków, teraz ma być ulokowana w dwóch. Pomieszczą się w nich wszystkie zbiory muzeum?

Faktycznie, według pierwszego projektu pracowni WXCA, która zwyciężyła w 2009 roku w konkursie architektonicznym, MWP miało zająć trzy budynki: gmach główny i dwa pawilony, w sumie 23 tysiące metrów kwadratowych. Po zmianie koncepcji muzeum ulokuje się w dwóch bocznych budynkach. W południowym pawilonie zaplanowano 5,5 tys. mkw. na nowoczesną wystawę stałą i ekspozycje czasowe. Oczywiście nie zmieszczą się tam wszystkie nasze zabytki, których jest 250 tysięcy, ale i tak powierzchnia wystawowa będzie dwukrotnie większa niż mamy obecnie. Drugi, północny pawilon pomieści wystawę polskich sił zbrojnych po 1945 roku oraz ekspozycje ciężkiego sprzętu. Natomiast MHP zajmie główny, środkowy pawilon. Trzy budynki będą ułożone w podkowę, a między nimi powstanie dwuhektarowy plac Gwardii. Pod nim ulokowany zostanie dwupoziomowy parking podziemny.

Kiedy planowane jest otwarcie MWP w nowej siedzibie?

22 kwietnia 2020 roku minie 100 lat od powołania naszego muzeum przez marszałka Józefa Piłsudskiego. Kilka miesięcy później będziemy obchodzić stulecie Cudu nad Wisłą. Obie te daty chcemy świętować już w Cytadeli Warszawskiej i nowym południowym pawilonie wystawowym. Natomiast otwarcie północnego pawilonu jest planowane w kolejnych latach.

Ile będzie kosztować nowy budynek?

Około 390 milionów złotych. Ta suma obejmuje budowę pawilonu południowego, bramy wjazdowej, infrastruktury drogowej, parkingu podziemnego, placu Gwardii, adaptację historycznych budynków i zagospodarowanie terenu. Budowa będzie sfinansowana z budżetu państwa.

A jakie będą zalety własnej siedziby?

Lepsze wyeksponowanie zbiorów i dotarcie do szerokiej publiczności. Będziemy też u siebie, po raz pierwszy od powołania MWP. Jednocześnie na Cytadeli powstanie unikatowy kompleks parkowo-forteczny. Wystawa muzealna, ekspozycja plenerowa i walory krajobrazowe wzgórza żoliborskiego zostaną razem zespolone i połączone z miejscem rekreacji i wypoczynku. Dzięki temu Cytadela będzie służyć nie tylko turystom, lecz także mieszkańcom Warszawy, a szczególnie Żoliborza. Po raz pierwszy w swojej historii twierdza będzie otwarta dla cywili. Do tej pory bowiem, od powstania za czasów carskich, cały czas na Cytadeli rezydowało wojsko i teren był niedostępny dla osób postronnych.

Co czeka oddział MWP – Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej w Forcie Czerniakowskim?

Zabytki stamtąd zostaną przeniesione do północnego pawilonu na Cytadeli, czyli dopiero po 2020 roku. Do tego czasu musimy pomyśleć o przebudowie fortu w taki sposób, aby lepiej służył celom ekspozycyjnym.

Jak postępują prace przy tworzeniu Muzeum Broni Pancernej na Ławicy w Poznaniu, filii MWP?

Jesteśmy po rozstrzygnięciu przetargu na dokumentację budowlaną. W 2017 roku zostanie rozpisany i rozstrzygnięty przetarg na wykonawcę prac, które ruszą także w przyszłym roku. Chcemy, aby oddział był gotowy do grudnia 2018 roku. Teraz prawie 70 zabytkowych pojazdów zgromadzonych jest w ciasnym magazynie w koszarach Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych na Golęcinie. Na powojskowych terenach lotniska Ławica muzeum będzie dysponowało co najmniej 3 tys. mkw., dzięki czemu będzie wreszcie miejsce na wyeksponowanie pancernych zbiorów poznańskiej placówki.

Czy ma Pan plany dotyczące polityki historycznej MWP i jego działalności edukacyjnej?

Planujemy położyć nacisk na działalność informacyjno-naukową, stworzyć nowoczesny przewodnik po zbiorach, wznowić nasz periodyk „Muzealnictwo Wojskowe”. Myślimy też o utworzeniu archiwum historii mówionej, m.in. żołnierzy walczących w II wojnie światowej, Żołnierzy Niezłomnych czy uczestników misji pokojowych.

Jeśli chodzi o prowadzenie polityki historycznej, to wzorem dla nas jest Muzeum Katyńskie. To jedyna placówka upamiętniająca zbrodnie Sowietów na 22 tys. polskich jeńców i więźniów, a jednocześnie jedna z najlepszych realizacji artystycznych w kraju, łącząca muzeum z założeniem pomnikowym. Placówka – prowadząc badania, dokumentując zbrodnie i upamiętniając jej ofiary – stanowi jednocześnie znakomitą lekcję nowoczesnego patriotyzmu. Chcę też, aby MWP stało się narzędziem realizacji polityki historycznej, rozumianej jako pielęgnacja dumy z polskiej tradycji narodowej.

Dr Adam Buława jest historykiem, adiunktem w Instytucie Nauk Historycznych oraz senatorem Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W latach 1998–2000 pracował w Wojskowym Instytucie Historycznym Akademii Obrony Narodowej. Jest też wieloletnim radnym warszawskiej dzielnicy Żoliborz, a od 2014 roku – przewodniczącym jej rady. Jako samorządowiec był zaangażowany w działania wspierające rozwój terenów Cytadeli Warszawskiej, a szczególnie zagospodarowania ich na cele muzealne.