W PRL jej okręty miały bronić wybrzeża od granicy z Niemcami do Jarosławca i przygotowywać się do udziału w ewentualnym desancie na zachodnią Europę. Po zmianie ustroju stanowią ważny element w strukturach NATO, regularnie działając choćby w stałych zespołach przeciwminowych. Dziś 8 Flotylla Obrony Wybrzeża w Świnoujściu świętuje 50. rocznicę utworzenia.

Początki polskiej marynarki wojennej w Świnoujściu do łatwych z pewnością nie należały. Po zakończeniu wojny w przejętym od Niemców mieście powstał najpierw Zachodni, a następnie Szczeciński Obszar Nadmorski. Kierował nim kmdr Włodzimierz Steyer. Na miejscu przekonał się, że stworzenie tutaj flotylli to sprawa skomplikowana i nieoczywista. – W lipcu 1949 roku kmdr Steyer, już jako dowódca marynarki wojennej, wystąpił z koncepcją skoncentrowania głównych sił w Gdyni. Uznał, że kompletowanie, zaopatrywanie i remonty flotylli w odległym SON nastręczałyby poważnych trudności – podkreśla kmdr ppor. Jacek Kwiatkowski, rzecznik 8 Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu.

Koncepcja ta szybko jednak została przemodelowana. Już pod koniec grudnia 1950 roku w Świnoujściu powstała Baza Marynarki Wojennej, której trzon stanowiła Flotylla Okrętów Desantowych. W jej skład wchodziło przeszło 30 barek różnych typów i 12 kutrów desantowych. Wkrótce do tego doszedł przerzucony z Helu 14 Dywizjon Kutrów Trałowych.

W kolejnych latach nazwy jednostek zmieniały się, a znaczenie świnoujskiej bazy rosło. Wreszcie 29 kwietnia 1965 roku w jej miejsce została powołana 8 Flotylla Obrony Wybrzeża. – Początkowo jej głównym zadaniem była obrona polskiego wybrzeża morskiego od zachodniej granicy państwa aż po miejscowość Jarosławiec. Dalej odpowiedzialność przejmowała 9 Flotylla Obrony Wybrzeża w Helu – tłumaczy Piotr Andrzejewski, kierownik klubu 8 FOW. Główne siły świnoujskiej flotylli przeznaczone były do udziału w desancie morskim na państwa zachodniej Europy. – W szczytowym okresie w jej skład wchodziło około 80 jednostek pływających różnych klas oraz podododziały brzegowe – informuje Andrzejewski.

Lata 60., 70. i 80. XX wieku upłynęły polskim marynarzom pod znakiem intensywnych ćwiczeń z udziałem sowieckiej Floty Bałtyckiej oraz sił morskich NRD. Do najważniejszych należały manewry „Bryza”, „Kaszalot” i „Październik”.

Gdy zmienił się ustrój, w Świnoujściu masowo wycofywano okręty i kutry desantowe. W 1995 roku, po licznych przeobrażeniach, trzon 8 Flotylli zaczęły tworzyć 2 Dywizjon Okrętów Transportowo-Minowych, 12 Woliński Dywizjon Trałowców oraz stacjonujący w Kołobrzegu 16 Dywizjon Kutrów Zwalczania Okrętów Podwodnych. Jednocześnie dowództwo flotylli podpisało porozumienia o współpracy z siłami morskimi Niemiec i Danii. W ten sposób Polska przygotowywała się do członkostwa w NATO.

– W związku z dostosowaniem naszych sił do standardów Sojuszu na początku wieku ze służby wycofano kilkanaście jednostek pływających starszych typów. Jednocześnie do linii wszedł okręt wsparcia logistycznego ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki” – wspomina kmdr ppor. Kwiatkowski. Okręt ten brał udział m.in. w wojnie irackiej. – Ważnym dla nas wydarzeniem było też rozformowanie 9 Flotylli z Helu. Wówczas to został nam podporządkowany 13 Dywizjon Trałowców – mówi kmdr ppor. Kwiatkowski.

W tym czasie przeobrażenie przeszedł świnoujski port wojenny. W latach 2004–2010 wzbogacił się o nowoczesne nabrzeże, drogi dojazdowe i lądowisko dla śmigłowców. Pogłębiono baseny portowe i odcinek toru wodnego oraz wyremontowano falochrony. – Tym samym nasz port stał się bazą morską NATO – podkreśla kmdr ppor. Kwiatkowski.

Obecnie w skład 8 Flotylli wchodzą trzy dywizjony okrętów (jeden transportowo-minowych oraz dwa trałowców, które dysponują grupami nurków minerów), 8 Kołobrzeski Batalion Saperów z pododdziałem chemicznym oraz 8 Dywizjon Przeciwlotniczy. Świnoujscy marynarze regularnie biorą udział w międzynarodowych ćwiczeniach, należące do flotylli niszczyciele min zaś od lat wchodzą w skład Stałego Zespołu Sił Obrony Przeciwminowej NATO (SNMCMG1). Rolę okrętu flagowego zespołu dwukrotnie pełnił ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki”.

Dziś 8 FOW świętuje swoje półwiecze. Z tej okazji w porcie wojennym odbędą się uroczystości dla oficjeli i zaproszonych gości. Natomiast 2 maja marynarze zapraszają mieszkańców Świnoujścia i turystów na wielki festyn, podczas którego będzie można m.in. obejrzeć wybrane okręty, a także przejść specjalnie zbudowanym mostem pontonowym z centrum miasta na Półwysep Zieliny, gdzie mieści się port wojenny.