moja polska zbrojna
Strona którą odwiedzasz korzysta z plików cookies. Ustawienia dotyczące tych plików można zmienić w opcjach przeglądarki używanej do przeglądania Internetu.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o plikach cookies przeczytaj Politykę cookies.
Jeśli ustawienia cookies nie zostaną zmienione, podczas przeglądania strony informacje automatycznie zapisywane będą w pamięci Twojego urządzenia.
Nie pokazuj mi więcej tego komunikatu: kliknij tutaj

Układ w Rapallo, który zachwiał europejskim rozkładem sił

95 lat temu Niemcy i Rosja Sowiecka podpisały w Rapallo umowę, która regulowała relacje polityczne obu państw. Zawarte niedługo potem dodatkowe porozumienie mówiło o współpracy wojskowej. Otwierało ono Niemcom i Sowietom drogę do budowy militarnej potęgi, co miało ogromne konsekwencje nie tylko dla Polski, lecz także dla całej Europy.

Po 1918 roku Niemcy i Rosja znalazły się na marginesie europejskiej polityki. Pierwsze z państw zostało obarczone odpowiedzialnością za wybuch wojny i obłożone olbrzymimi reparacjami. Spora część jego terytoriów przeszła na rzecz sąsiadów: Francji, Polski, Czechosłowacji, Belgii i Danii. Niemcy mogli mieć jedynie 100-tysięczną amię, w dodatku pozbawioną broni pancernej, samolotów bojowych oraz okrętów podwodnych. Z kolei w Rosji po dojściu do władzy bolszewików rozpętała się kilkuletnia wojna domowa. Zachód wspierał w niej reprezentujące dawny ład wojska „białych”. A potem z lękiem spoglądał na marsz Armii Czerwonej ku swoim granicom, ostatecznie zatrzymany w pobliżu Warszawy.

Niemcy i Rosja nie utrzymywały wzajemnych stosunków dyplomatycznych. W obydwu państwach coraz mocniejsze było jednak przekonanie, że są one na siebie po prostu skazane.

Niemcy nad Wołgą

10 kwietnia 1922 roku do Genui zjechali politycy z całego świata. Mieli rozmawiać o tym, jak ożywić gospodarkę. – Brytyjczycy wpadli na pomysł, by włączyć w jej obieg sowiecką Rosję. Plany te zostały jednak nieoczekiwanie storpedowane – mówi prof. Marek Kornat, historyk i sowietolog z Polskiej Akademii Nauk i Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

16 kwietnia, w wielkanocną niedzielę, delegacje rosyjska i niemiecka spotkały się w pobliskim Rapallo, by ratyfikować porozumienie o współpracy. Zakładało ono wzajemną rezygnację z wszelkich roszczeń i uregulowanie kwestii spornych wynikających z dopiero zakończonej wojny, a także przywrócenie stosunków dyplomatycznych. Dokument ratyfikowali szefowie dyplomacji Gieorgij Cziczerin oraz Walther von Rathenau. W Rapallo zostały zapoczątkowane tajne rozmowy między przedstawicielami Armii Czerwonej i Reichswehry. Kilka miesięcy później także oni podpisali porozumienie. Niemcy obiecali rozbudować sowiecki przemysł zbrojeniowy i udzielić Rosji na ten cel pożyczki w wysokości 35 milionów marek. W zamian Rosjanie udostępniali Reichswerze poligony nad Wołgą i Kamą. Niemcy mogli tam testować broń zakazaną traktatem wersalskim. Uczelnie wojskowe obydwu państw zaczęły się wymieniać wykładowcami. Swoją wiedzą z Niemcami dzielili się między innymi weterani wojny polsko-bolszewickiej: Michaił Tuchaczewski i August Kork. Natomiast do Rosji jeździli Heinz Guderian i Walter von Reichenau. Niemieccy generałowie pisali regulaminy dla Armii Czerwonej.

Układ Rapallo wywołał konsternację wśród zachodnich mocarstw. – Francja i Wielka Brytania złożyły oficjalne protesty, ale nie przyniosły one żadnego skutku. Zresztą postrzeganie wersalskiego ładu, w który uderzało porozumienie w obydwu krajach, było nieco inne – zauważa prof. Kornat. – Wielka Brytania od początku zakładała możliwość pewnych jego modyfikacji, Francja gotowa była twardo bronić poczynionych w Wersalu ustaleń. Na przykład istnienie państwa polskiego było uważane w Paryżu za kwestię kluczową – dodaje. A to właśnie Polska mogła się czuć najbardziej zagrożona zbliżeniem Niemiec i sowieckiej Rosji. Wątpliwości co do tego nie miał Józef Piłsudski. „Traktat z Rapallo powinien był zerwać resztę łusek z oczu. Istnieje rosyjsko-niemiecko-litewskie sprzysiężenie skierowane przeciw Polsce” – podkreślał już w czerwcu 1922 roku podczas posiedzenia Rady Gabinetowej. – Układ w Rapallo nie odnosił się wprost do Rzeczypospolitej. Jednak po jego podpisaniu ani Sowieci, ani Niemcy nie byli zainteresowani normalizacją stosunków z Polską – zaznacza prof. Kornat. Uważali ją po prostu za twór tymczasowy. – Pod koniec lat dwudziestych Sowieci wyszli nawet z pomysłem okrojenia Polski do ziem etnicznych. Niemcy go jednak odrzucili. Chcieli redukcji granic, ale uznali, że są jeszcze zbyt słabi, by angażować się w wojnę – tłumaczy prof. Kornat.

Droga do piekła

W 1926 roku porozumienia z Rapallo zostały rozszerzone traktatem berlińskim. Gwarantował on każdemu z sygnatariuszy, że w razie konfliktu zbrojnego z innymi państwami, partner pozostanie neutralny i nie przyłączy się do ewentualnych sankcji gospodarczych. Układ był dwukrotnie przedłużany w latach trzydziestych. We wrześniu 1939 roku odwołanie do niego znalazło się w preambule paktu Ribbentrop–Mołotow, który sankcjonował podział Polski. – Stwierdzenie, że układ w Rapallo przesądził o losie Rzeczypospolitej, byłoby zbytnim uproszczeniem. Faktem jest jednak, że dokument w istotny sposób zmienił układ sił w Europie. Otworzył Niemcom i Sowietom drogę do budowy militarnej potęgi, co miało ogromne konsekwencje nie tylko dla Polski, lecz także dla całej Europy – podsumowuje prof. Kornat.

Łukasz Zalesiński

autor zdjęć: Bernhard Hossner/Wikipedia

dodaj komentarz

komentarze


Półmaratończycy z Czarnej Dywizji najlepsi w wojsku
Wsparcie dla weteranów będzie większe
Trzy medale szermierzy na wojskowych mistrzostwach
Rosja i deja vu
Konferencja „Polskie sojusze wojskowe w XX wieku”
Samoobrona kobiet – chwyt za nadgarstek
Jastrzębie wracają z Litwy do domu
Czy w szkołach będzie wychowanie proobronne?
Muzeum, które upamiętnia więźniów obozu Dulag 121
W co gra Kim?
Czołgi, czyli lądowe pancerniki
ORP „Czajka” w sowieckiej zagrodzie
Kościuszko, bohater dwóch narodów
Ukraina – strategiczny partner Polski
Londyńskie targi zbrojeniowe zakończone
Polacy jadą na misję szkoleniową do Iraku
„Dragon”: sprawdzian współpracy
PGZ powołuje Centrum Usług Biznesowych
Jubileusz klubów z lotniczym rodowodem
MON chce zmienić kluczowe dla wojska ustawy
Sejmowa debata na temat zwiększenia wydatków na obronność
Wsparcie dla misji Air Policing
Kobiety na misjach obserwacyjnych
W walce na dwa fronty nie mieliśmy żadnych szans
Husaria – młot bojowy polskiej armii
„Dragon ‘17”– największe ćwiczenia w tym roku
Miejsca na studium dla przyszłych oficerów
W śmiertelnym uścisku
Tomasz Szatkowski: SPO to bardzo skomplikowany proces
Trzy medale żołnierzy w mistrzostwach kraju w półmaratonie
Bałtyk pod osłoną
Grot będzie modyfikowany wg wskazówek WOT-u
MSPO 2017 – Nagrody dla sprzętu szkoleniowego i saperskiego
Defendery 2017 – nagrody dla przemysłu obronnego
Ruszyła amerykańska rotacja
Konflikt bratanków
Królewscy kaprowie kontra Krzyżacy
Lądowcy świętują w Giżycku
Wakacje dla dzieci żołnierzy
„Północne Wybrzeża” tuż obok „Zapadu”
Terytorialsi i policjanci stawiają na współpracę
MSPO 2017 – Defendery dla sprzętu zabezpieczenia logistycznego
Szer. Agata Ozdoba trzecią dżudoczką na świecie
Tarzan strzela, Bartek defiluje
Lewandowski i Małachowski walczyli o diamenty
Rumunia kupuje Patrioty
Amerykański noblista wygłosił wykład na WIM
Ogniowy tydzień artylerzystów
Brązowy medal pięciobojowej sztafety mieszanej
Sekretarz generalny NATO chwali Polskę
Przedsiębiorcy na rzecz obronności
Tomasz Szatkowski: Chcemy współpracy w przygotowywaniu reformy dowodzenia armią
Zbierają doświadczenia w pustynnych warunkach
Decyzja w sprawie „Orki” do końca roku
Francusko-niemiecki myśliwiec 5. generacji

Ministerstwo Obrony Narodowej Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Żandarmeria Wojskowa Inspektorat Uzbrojenia Inspektorat Implementacji
Innowacyjnych Technologii Obronnych
Dowództwo Garnizonu Warszawa

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO