Marszałek Józef Piłsudski powołał ją zanim jeszcze Polska zyskała dostęp do Bałtyku. Misję budowy jej pierwszych struktur zaś powierzono kpt. Władysławowi Nawrockiemu, który nigdy wcześniej nie miał związków z morzem. Dzieje marynarki wojennej, która świętuje dziś 96. rocznicę odtworzenia, pełne są paradoksów.

– Dzisiaj, po 96 latach, marynarka wojenna to nie tylko rodzaj sił zbrojnych, ale również jeden z głównych filarów polskiej, morskiej racji stanu. Świetnie wyszkolona i profesjonalna kadra w połączeniu z nowoczesną technologią jest gwarancją bezpieczeństwa – mówił dziś w Gdyni kontradm. Marian Ambroziak, inspektor marynarki wojennej. – Przed nami kolejne zadania na drodze rozwoju i modernizacji marynarki wojennej, nowe wyzwania, z którymi będziemy musieli się zmierzyć, aby następne pokolenia wychowywały się w bezpiecznej Polsce, wolnej od zagrożeń XXI wieku – dodawał.

Uroczystości z okazji kolejnej rocznicy odtworzenia sił morskich odbyły się w kilku miejscach Gdyni, m.in. przy płycie pomnika Marynarza Polskiego na skwerze Kościuszki. Towarzyszył im świąteczny salut z pokładu ORP „Błyskawica”. Dziś świętowali także marynarze z 8 Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu. – Rano na naszych okrętach podniesiona została wielka gala banderowa, a załogi wzięły udział w uroczystych zbiórkach – informuje kpt. mar. Monika Trzcińska z biura prasowego 8 FOW. – Wieczorem na okrętach zapalona zostanie gala świetlna – dodaje. Dzięki usytuowaniu świnoujskiego portu będą ją mogli podziwiać przechodnie w centrum miasta.

Kapitański ślad

Z czarno-białej fotografii spogląda młody mężczyzna z krótko przystrzyżonym wąsem. Ubrany jest w carski mundur, ale na głowie ma czapkę z orzełkiem. To kpt. Władysław Nawrocki. 1 listopada 1918 roku został wyznaczony na stanowisko komendanta Wojskowej Flotylli Wiślanej. Miał przejąć i zagospodarować jednostki pływające pozostawione przez wojska austro-węgierskie. Tym samym stał się pierwszym, nieformalnym dowódcą polskiej marynarki wojennej.

Unikatowe fotografie kpt. Nawrockiego przypadkowo odkryła w rodzinnym albumie Urszula Weber-Król z Żychlina. Okazało się, że pierwszy dowódca Flotylli Wiślanej był przyjacielem jej pradziadka. Wiedzą podzieliła się z innym pasjonatem historii, Henrykiem Olszewskim. Ten odnalazł wnuczkę i syna kapitana, który z kolei sporządził jego krótką biografię. Wkrótce zdjęcia oraz towarzyszące im materiały trafiły do Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni. Od dziś będzie je można obejrzeć na wystawie poświęconej powstawaniu polskich sił morskich.

– Jednak kapitan Nawrocki nigdy nie czuł się marynarzem. Wkrótce odszedł z flotylli na własną prośbę – mówi Tatiana Baczyńska z Muzeum Marynarki Wojennej. Służył m.in. w Dowództwie Okręgu Generalnego w Kielcach i 26 Pułku Piechoty, pisywał do „Polski Zbrojnej”, walczył w wojnie obronnej 1939 roku. Zmarł w niemieckiej niewoli w 1942 roku. – Choć z marynarką był związany zaledwie przez chwilę, ma swój niezaprzeczalny wkład w jej tworzenie – podsumowuje Baczyńska.

Od kaprów do NATO

Bo to właśnie dwie flotylle rzeczne działające w Krakowie oraz Warszawie i Modlinie (w grudniu 1918 roku połączone w jedną Flotyllę Wiślaną) stanowiły zalążek polskiej marynarki wojennej. Formalnie została ona powołana do życia rozkazem naczelnika państwa marszałka Józefa Piłsudskiego z 28 listopada 1918 roku. Faktycznie jednak początki polskich sił morskich sięgają XV wieku. I dlatego właśnie dziś marynarka obchodzi nie kolejną rocznicę utworzenia, a odtworzenia.

Monitory OORP „Horodyszcze” i „Warszawa” w paradzie burtowej.

Pierwsza wzmianka o polskich siłach morskich pochodzi z 1463 roku. Wówczas to flota kaperska pokonała na Zalewie Wiślanym Krzyżaków. W 1568 roku Sejm powołał do życia Komisję Morską, a kilkadziesiąt lat później król Zygmunt III Waza zarządził budowanie floty wojennej. Konsekwentnie realizowany plan przyniósł owoce w 1627 roku, kiedy to polskie okręty rozbiły pod Oliwą szwedzką eskadrę blokującą Gdańsk. Kolejne lata przyniosły jednak powolny regres sił morskich, zakończony rozbiorami Polski.

Nowy rozdział w historii polskich sił morskich został otwarty wraz z rozkazem marszałka Piłsudskiego. Niedługo potem Polska na mocy traktatu wersalskiego uzyskała dostęp do Bałtyku. Kolejne lata to m.in. budowa portu wojennego w Gdyni czy pozyskiwanie nowoczesnych jednostek, jak choćby niszczyciela ORP „Błyskawica” czy okrętu podwodnego ORP „Orzeł”.

Marynarze w maszynowni jednego z monitorów zamówionych w Danziger Werft (OORP „Warszawa”, „Gdańsk”, „Toruń”, „Horodyszcze”). Okręty wcielono do służby już po zakończeniu walk na Wiśle.

Po klęsce we wrześniu 1939 roku polska marynarka odbudowała swoje struktury w Wielkiej Brytanii i u boku aliantów walczyła do ostatniego dnia wojny. – Nasze okręty przepłynęły łącznie milion dwieście tysięcy mil morskich, eskortowały 787 konwojów, przeprowadziły 1162 patrole i operacje bojowe, zniszczyły 45 jednostek nieprzyjaciela i 20 wrogich samolotów. Podczas działań bojowych zginęło 450 marynarzy – wylicza kmdr ppor. Radosław Pioch, rzecznik 3 Flotylli Okrętów.

Potem polska marynarka wojenna w ramach Układu Warszawskiego współdziałała z flotą sowiecką i korzystała głównie ze sprzętu tamtejszej produkcji. Zmiany nadeszły wraz z upadkiem ZSRR. – Polska zbliżyła się do Zachodu, a my zaczęliśmy współpracować z flotami państw NATO. Pierwszym sprawdzianem stał się udział polskich jednostek w operacji „Pustynna burza”. Uczestniczyły w niej okręt szpitalno-ewakuacyjny ORP „Wodnik” i ratowniczy ORP „Piast” – przypomina kmdr ppor. Pioch. W 1999 roku Polska dołączyła do NATO. Od tamtej pory nasze jednostki wzięły udział w kilkuset manewrach organizowanych przez Sojusz i „Partnerstwo dla pokoju”.


Bezpieczeństwo Polski i Europy

Dziś Marynarka Wojenna RP to kilkadziesiąt okrętów, specjalistyczne jednostki brzegowe, m.in. bataliony saperów, dywizjony przeciwlotnicze i Nadbrzeżny Dywizjon Rakietowy. Ściśle współpracują z nimi śmigłowce i samoloty Brygady Lotnictwa Marynarki Wojennej. Główne bazy sił morskich mieszczą się w Gdyni i Świnoujściu, ale okręty od czasu do czasu korzystają też z portów w Helu i Kołobrzegu. – Zadania marynarki wojennej wiążą się głównie z ochroną polskich interesów na morzu, wnosimy też swój wkład w bezpieczeństwo Europy w ramach NATO czy Unii Europejskiej – wyjaśnia kmdr ppor. Pioch.

Dziś marynarze będą świętować m.in. w Gdyni. Uroczystości odbędą się w porcie wojennym, w kościele garnizonowym i na cmentarzu w dzielnicy Oksywie oraz przy Płycie Pomnika Marynarza Polskiego na skwerze Kościuszki. W programie są m.in. wielka gala banderowa na okrętach oraz salut świąteczny z pokładu ORP „Błyskawica”.