Drugiego dnia berlińskiej konferencji „Bundeshwera – Wojsko Polskie: długa droga do sojuszu” sesja popołudniowa była otwarta dla publiczności, co umożliwiło  zainteresowanym poznanie, jak w ramach forum organizacji międzynarodowych Polska i Niemcy dążą do zbliżenia w dziedzinie bezpieczeństwa, a także jakie wyzwania stoją przed Europą. 

Poseł Jadwiga Zakrzewska przypomniała trudną drogę Polski do NATO. „Kiedy w 1990 roku przyjechał do naszego kraju ówczesny sekretarz generalny NATO Manfred Wörner, zapytany o możliwość przyjęcia w struktury sojuszu młodych demokracji, odpowiedział: «Nic nie wskazuje na to, by taki wariant był rozważany »”. A jednak stało się. Poseł Zakrzewska podkreśliła, że wstąpienie do euroatlantyckiej struktury bezpieczeństwa jest historycznym sukcesem polskiej polityki zagranicznej.
W swoim wystąpieniu wskazała na nowe zagrożenia, z którymi dzisiaj trzeba się zmierzyć, takie jak cyberataki czy terroryzm. „Na forum Zgromadzenia Parlamentarnego NATO wielokrotnie starałam się zwrócić na to uwagę”.

Płaszczyzny współpracy Posłanka do Bundestagu Elke Hoff podkreśliła, jak ważne są takie spotkania, jak to zorganizowane wspólnie przez Europejską Akademię w Berlinie i Wojskowy Instytut Wydawniczy w Warszawie. Brakuje bowiem dyskusji o bezpieczeństwie. Tymczasem politycy, przypomniała Hoff, muszą dawać siłom zbrojnym podstawę do działania. Podobnie jak poseł Zakrzewska, wskazała na nowe wyzwania stojące przed Europą. Przypomniała, że dzisiejsze konflikty wymagają nowych form odpowiedzi polityków, a nie sił zbrojnych. Podkreśliła też znaczenie współpracy między naszymi państwami: „Polska i Niemcy są naturalnymi partnerami w określaniu strategii bezpieczeństwa”. Istotne jest, według Hoff, prowadzenie uczciwej dyskusji, wskazywanie, gdzie są luki we wspólnej obronie, a także z czego wynikają rozbieżności w myśleniu o niej.

Komandor doktor Tomasz Szubrycht z Akademii Marynarki Wojennej, odwołując się do okresu zimnej wojny, podzielił się refleksją, że w dwustronnych stosunkach polsko-niemieckich na szczeblu wojskowym nie ma obecnie nieufności mającej związek z zaszłościami historycznymi. Współpraca jest nawiązywana na różnych płaszczyznach. Należy ją rozpatrywać w aspekcie oficjalnego współdziałania oraz osobistych kontaktów żołnierzy obu armii. Podał symptomatyczne przykłady: nikogo już nie dziwi udział niemieckich oficerów w polskich ćwiczeniach. Podobnie wizyta niemieckiego okrętu w porcie wojennym w Gdyni. Wskazał na trzy aspekty możliwej współpracy. Ich wyznacznikiem jest polityczna konieczność, płynące z niej korzyści oraz potrzeba podejmowania wspólnych działań. Zaakcentował aspekt bezpieczeństwa w ujęciu pooling and sharing, czyli inicjatywy łączenia i wspólnego wykorzystania zdolności wojskowych.

Konkluzją wystąpienia komandora Szubrychta było stwierdzenie, że żadne państwo, nie wyłączając USA, nie jest samowystarczalne w sferze bezpieczeństwa. Wynika z tego konieczność współdziałania na międzynarodowej arenie z określeniem specjalizacji armii poszczególnych państw. Należy przy tym rozważyć ideę wspólnych sił zbrojnych, mających jasno określony cel. Ważne jest także utworzenie zrównoważonych sił morskich, odpowiednich do stojących przed nimi zadań, których jest coraz więcej ze względu na pojawiające się nowe zagrożenia.

Z wypowiedzią tą korespondowało wystąpienie Franza H.U. Borkenhagena, byłego szefa Sztabu Planowania Federalnego Ministerstwa Obrony, który również dostrzegł konieczność komasowania sił i scalania struktur partnerów zarówno z NATO, jak i Unii Europejskiej. To odpowiednia droga do stworzenia wspólnej polityki bezpieczeństwa. Wskazał na istotne zagadnienie scedowania określonych zdolności siłom zbrojnym poszczególnych państw. Istotne jest uświadomienie sobie, „że nie musimy wszyscy wszystkiego umieć”, a zatem niezbędny jest podział ról. Postawił przy tym pytanie, jak to uczynić, by podołać wyzwaniom bezpieczeństwa i jednocześnie nie ograniczać sojuszników w ich rozwoju. Zaproponował rozwiązanie, którym może być opracowanie białej księgi oraz utworzenie europejskiej armii. Któż bowiem przejmie zadania od Amerykanów, którzy wycofują swoje siły z Europy.

Rola Unii

W kolejnym panelu, zatytułowanym „W poszukiwaniu strategii bezpieczeństwa Unii Europejskiej”, głos zabrali profesor doktor Krzysztof Miszczak, dyrektor Biura Pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów do spraw Dialogu Międzynarodowego, doktor Claudia Major, analityk z Niemieckiego Instytutu Polityki Międzynarodowej i Bezpieczeństwa, oraz Dominik Jankowski z Biura Bezpieczeństwa Narodowego.
W swoich wystąpieniach dzielili się ze słuchaczami uwagami na temat Unii Europejskiej i jej roli jako głównego aktora w dziedzinie bezpieczeństwa. Wszyscy podkreślali, że XXI wiek to nowe wyzwania i potrzeba wypracowania nowej wielonarodowej strategii bezpieczeństwa Unii Europejskiej. Wspólnie zastanawiali się też, czy traktat lizboński odpowiada potrzebom i czy nie jest konieczne redefiniowanie zasad bezpieczeństwa Unii Europejskiej.

Aby Unia Europejska była nadal liczącym się graczem w polityce bezpieczeństwa, jak podkreślał pierwszy panelista, należy wypracować jej kompleksową politykę zewnętrzną, a także opracować wielką strategię, określić rozwój jej zdolności militarnych i możliwości zwiększenia sił ekspedycyjnych, opracować zasady wspólnego rynku uzbrojenia. 

Claudia Major skupiła się na próbie znalezienia odpowiedzi na pytania: co z nową strategią bezpieczeństwa Unii Europejskiej? Dlaczego jest ona potrzebna, dlaczego tak trudno ją uzgodnić i co należy w tym kierunku zrobić? Nowa strategia jest potrzebna, gdyż musi uwzględniać pojawiające się zagrożenia. W 2003 roku musiała odpowiadać na pytanie, jak zwalczać terroryzm i zorganizowaną przestępczość, w 2008 – na przykład, jak zwalczać cyberataki. Zważywszy na aktualne wyzwania, należy albo odnowić strategię powstałą w 2003 roku, albo opracować nową. Chociaż, co podkreślono, trudno uwierzyć w to, aby taki dokument powstał. Różnice między państwami członkowskimi Unii Europejskiej są coraz bardziej widoczne.

Dominik Jankowski problem widzi też w tym, że dekalog wspólnej polityki bezpieczeństwa i współpracy nie budzi społecznego zainteresowania, nastąpił spadek zaufania między państwami, na co odpowiedzią jest regionalizacja polityki zagranicznej państw członkowskich.

Do wystąpień odniósł się między innymi profesor Zdzisław Najder. Doprecyzował poglądy panelistów, że bez zawarcia europejskiego paktu fiskalnego jakikolwiek postęp w dziedzinie rozwoju europejskiej polityki bezpieczeństwa nie jest możliwy.

Uczestnicy konferencji zgodzili się, że trzeba wzmocnić dialog na rzecz bezpieczeństwa, a w nim Polska, Niemcy i Francja powinni odgrywać rolę pierwszoplanową.

Jadwiga Zakrzewska, wiceprzewodniczącą sejmowej Komisji Obrony Narodowej

Sojusz na fundamencie
Nie sposób nie pytać, w jakim kierunku będzie ewoluować NATO.

W nowej koncepcji strategicznej sojuszu można zauważyć powrót do źródeł, do fundamentu, którym jest traktat waszyngtoński. Zabiegaliśmy o to podczas Zgromadzenia Parlamentarnego NATO w Warszawie na kilka dni przez szczytem w Lizbonie. Szczególnie chodziło o nadanie nowego ciężaru gatunkowego artykułowi 5 traktatu waszyngtońskiego. Uważam za mało prawdopodobne, aby NATO w obecnym dziesięcioleciu odgrywało główną rolę w światowej polityce. Przykładem są operacje „Świt Odysei” i „Zjednoczony obrońca” na terytorium Libii. Sojusz będzie raczej występował w różnych rolach: czasem lidera, a czasem tylko udzieli wsparcia partnerom. Priorytetami NATO do 2020 roku są zapewnienie bezpieczeństwa swoim członkom oraz dynamiczne zaangażowanie poza obszarem traktatowym w celu zminimalizowania zagrożeń. Chcąc osiągnąć sukces, członkowie NATO będą musieli dbać o wzajemne wsparcie i jedność. Doświadczenia sojuszu wskazują na potrzebę dostosowania się do wymagań politycznych i technologicznych. Pewne ustalenia nie mogą się jednak zmieniać, koncepcja strategiczna NATO musi bowiem odnosić się do ideałów, które stanowiły fundament jego tworzenia, a to oznacza, że jej podstawą jest traktat waszyngtoński.

Niedosyt
Uczestnikami konferencji byli dziennikarze pism cywilnych, zainteresowani podejmowanymi zagadnieniami. Pani Anna Przybyll z „Newsweeka” podzieliła się opinią na jej temat.
„Niezwykle cieszę się z uczestnictwa w konferencji i gratuluję organizatorom pomysłu oraz doskonałego przeprowadzenia całego spotkania w pięknym, sprzyjającym refleksji miejscu, jakim jest Europejska Akademia w Berlinie. Szkoda, że czas nie pozwolił na szersze rozwinięcie tak wielu ciekawych wątków dotyczących polskiej i niemieckiej wojskowości. Poruszone zostały wszystkie jej aspekty, co daje fantastyczny całościowy obraz złożonej problematyki. Wiele okazji do kuluarowych rozmów pozwoliło pogłębić te zagadnienia, na których omówienie nie wystarczyło czasu podczas oficjalnych paneli. Poważna i merytoryczna dyskusja toczyła się dzięki niezwykle profesjonalnym i sympatycznym prowadzącym.
Uczestniczyłam w wielu konferencjach o charakterze naukowym czy edukacyjnym. Ta wyróżniała się pod względem organizacyjnym, doboru ekspertów i zaproszonych uczestników. Dziękuję za trzy dni intensywnych, pouczających rozmów i mnóstwo ciekawych tematów”.

Fot.: Ewa Korsak