Transportery PTS, śmigłowce, drony, łodzie, materiały wybuchowe i ponad tysiąc doświadczonych specjalistów – w razie zagrożenia do akcji przeciwpowodziowej ruszą jednostki operacyjne, wojskowe jednostki odbudowy, a także WOT. To doświadczeni żołnierze, którzy różnego rodzaju akcje antykryzysowe ćwiczą niemal przez cały rok.

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ostrzegł wczoraj przed roztopami w dziewięciu województwach – na północy, wschodzie i południu kraju. Mieszkańcy zagrożonych rejonów mogą liczyć na wsparcie wojska.

– Mimo stałego rozwoju potencjał cywilnych służb ratowniczych niejednokrotnie okazywał się niewystarczający do tego, aby szybko i skutecznie pomóc społeczeństwu w czasie klęsk żywiołowych – mówi płk Artur Talik, szef Oddziału Zagrożeń Niemilitarnych Zarządu Inżynierii Wojskowej Dowództwa Generalnego RSZ. W takich sytuacjach, na wniosek wojewody, minister obrony narodowej może skierować pododdziały i wojskowe zgrupowania do wykonywania zadań w ramach zarządzania kryzysowego. Podstawowym warunkiem jest ich przygotowanie specjalistyczne. Aby żołnierska pomoc była fachowa i szybka, w 2012 roku zdecydowano o powołaniu wojskowych jednostek odbudowy (WJO).

Do zadań specjalnych

W jednostkach inżynieryjnych na terenie całego kraju powstało dziesięć takich zgrupowań zadaniowych. Utworzono je w rejonach występowania największych zagrożeń (m.in. klęskami żywiołowymi) w: Brzegu, Dęblinie, Głogowie, Szczecinie, Nisku, Kazuniu i Inowrocławiu. W trzech ostatnich miejscowościach powołano po dwa takie zgrupowania. Wyposażono je w dodatkowy specjalistyczny sprzęt do odbudowy infrastruktury drogowo-mostowej, sprzęt ewakuacyjny (np. łodzie hybrydowe) oraz do usuwania skutków katastrof budowlanych. W grudniu 2014 roku wszystkie WJO uzyskały pełną zdolność do wykonywania zadań.

Każda wojskowa jednostka odbudowy składa się z dowództwa oraz siedmiu grup: mostowej, drogowej, ewakuacyjnej, grupy zasilania w energię elektryczną, oczyszczania wody, transportowej oraz grupy wsparcia. Żołnierze w razie potrzeby są przygotowani więc do prowadzenia ewakuacji ludzi i mienia, usuwania skutków katastrof budowlanych, tymczasowej odbudowy zniszczonej infrastruktury drogowej, budowy tymczasowych przepraw mostowych, oczyszczania wody czy wypompowywania jej z zalanych obiektów.

Specjaliści ze WJO mogą ponadto przez pewien czas zaopatrywać szkoły, urzędy czy gospodarstwa domowe w energię elektryczną, zorganizować tymczasowe miejsca pobytu dla poszkodowanej ludności, a gdy wzbiera woda, wzmacniać wały przeciwpowodziowe lub je odbudowywać. Łącznie w strukturach WJO w gotowości do różnych akcji kryzysowych cały czas jest ponad 1200 żołnierzy.

Saperzy na lodzie

Bardzo ważną grupą żołnierzy wchodzących w skład jednostek inżynieryjnych są specjaliści od materiałów wybuchowych. Ich głównym zadaniem jest niszczenie zatorów lodowych. Mogą to przeprowadzać na dwa sposoby. Pierwszy polega na umieszczaniu ładunków w lodzie. Jeśli poruszają się po nim pieszo, korzystają z łodzi albo udostępnionych przez Straż Pożarną poduszkowców. Drugi sposób – częściej praktykowany szczególnie na dużych zbiornikach – to wykładanie na lód czy krę materiałów wybuchowych ze śmigłowca będącego w zawisie.

Obie metody wymagają zachowania bezwzględnych zasad bezpieczeństwa. Wykorzystanie śmigłowca zwiększa skalę trudności. Saper zapala lont biegnący do materiału wybuchowego jeszcze na pokładzie maszyny, a dopiero później za pomocą liny opuszcza worek z trotylem na lodową taflę. W tej metodzie ogromne doświadczenie musi mieć jednak nie tylko saper, lecz także załoga śmigłowca. Pilot musi bowiem dokonać precyzyjnego nalotu i utrzymać maszynę w zawisie na odpowiedniej wysokości, a po wykonaniu zadania jak najszybciej się oddalić.

Wykorzystując materiał wybuchowy saperzy kruszą lód na rzekach, udrażniając ich koryta. Duże ilości blokują bowiem nurt i spiętrzają wodę, która zalewa okolicę. Metodą wybuchową saperzy chronią także mosty i inne obiekty infrastruktury wodnej przed ich uszkodzeniem.

Aby saperzy byli dobrze przygotowani do tak trudnych zadań, każdego roku biorą udział w szkoleniach. Odbywają się one zazwyczaj zimą, przed nadejściem wiosennych roztopów. Ostatni pięciodniowy kurs odbył się na początku grudnia 2020 roku w obiektach poligonowych 2 Inowrocławskiego Pułku Inżynieryjnego. W szkoleniu wzięło udział 156 żołnierzy i pracowników resortu obrony z 16 jednostek i instytucji wojskowych. To specjaliści, którzy teraz, w przypadku rosnącego zagrożenia podtopieniami i powodzią, pozostają w gotowości, aby ruszyć z pomocą. Podczas przygotowywania się do akcji saperzy zużyli w Inowrocławiu prawie 150 kg materiału wybuchowego. Korzystali z pomocy załóg śmigłowców 1 Brygady Lotnictwa Wojsk Lądowych oraz 25 Brygady Kawalerii Powietrznej.

Terytorialsi także w gotowości

Do pomocy mieszkańcom na wypadek wystąpienia podtopień i powodzi gotowi są także żołnierze wojsk obrony terytorialnej. W razie zagrożenia jednostki OT będą reagowały w tzw. stałych rejonach odpowiedzialności. Będą wsparciem dla biorących udział w akcji żołnierzy jednostek operacyjnych.

W każdej brygadzie OT powstał moduł zadaniowy. Ze względu na ryzyko zagrożenia powodzią na terenie województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego oraz mazowieckiego każda z brygad OT przygotowała po trzy takie moduły. W sumie utworzono 27 takich nieetatowych pododdziałów. Każdy z nich liczy około 140 żołnierzy.

Terytorialsi w ramach takiego modułu zadaniowego mają do dyspozycji samochody ciężarowe, quady oraz motocykle, a także sprzęt medyczny, łączności oraz inżynieryjno-saperski. Poza tym dysponują też agregatami prądotwórczymi oraz wysokimi masztami oświetleniowymi, które na wypadek nocnych działań na wałach powodziowych czy ewakuacji ludności nocą są niezwykle przydatne.

– Posiadamy także drony, które sprawdziły się doskonale podczas wcześniejszych akcji przeciwpowodziowych prowadzonych przez naszych żołnierzy – mówi płk Marek Pietrzak, rzecznik prasowy WOT. Oficer wyjaśnia, że w czasie powodzi teren, szczególnie przy wałach, bywa podmokły i nie może tam wjechać żaden samochód, wtedy do monitorowania sytuacji drony stają się niezbędne. Terytorialsi już od kilku dni biorą udział w akcji przeciwpowodziowej w Płocku. W najtrudniejszym momencie 80 żołnierzy formacji pomagało w budowaniu umocnień nad rzeką, zabezpieczaniu wałów oraz w ewakuacji ludności z podtopionych domów. Nadal kilku żołnierzy bezustannie monitoruje brzeg rzeki.