Wojskowi muzealnicy czekają na ten budynek od lat. Nowa siedziba Muzeum Wojska Polskiego powstaje na terenie Cytadeli Warszawskiej. Budowa pierwszego z dwóch gmachów zakończy się w 2021 roku, potem będzie można rozpocząć urządzane wystawy. Koszt inwestycji, finansowanej ze środków Ministerstwa Obrony Narodowej, wyniesie prawie 260 mln zł.

– Prace nad budową nowej siedziby Muzeum Wojska Polskiego na terenie Cytadeli Warszawskiej przebiegają zgodnie z planem. Południowy gmach już stoi, gotowy jest też podziemny parking – mówi Paweł Żurkowski, p.o. dyrektora MWP, które dziś mieści się w jednym ze skrzydeł Muzeum Narodowego. W przyszłości placówka zostanie ulokowana w dwóch budynkach – południowym i północnym – po dwóch stronach budowanego gmachu Muzeum Historii Polski. W ten sposób na terenie Cytadeli, gdzie są już Muzeum Katyńskie oraz X Pawilon, powstanie duży kompleks muzealny.

Wojskowy szewron

Południowy budynek muzeum to nowoczesny gmach o powierzchni użytkowej 11 tys. m. kw., zaprojektowany przez warszawską pracownię WXCA. Na jego ośmiometrowej elewacji jest odciśnięty w betonie wzór w kształcie litery V, czyli szewron. – Motyw ten projektantom skojarzył się z wojskowością m.in. skrzydłami husarii, sznurem generalskim, śladami czołgowych gąsienic oraz oznaczeniem stopnia sierżanta – tłumaczy Dariusz Matlak, zastępca dyrektora MWP odpowiedzialny za budowę nowej siedziby. Natomiast kolor betonu nawiązuje do historycznych budynków z cegły, w tym do murów Carnota otaczających Cytadelę.

W budynku zastosowano wiele ekologicznych rozwiązań, które obniżają koszty eksploatacji. Muzeum będzie ogrzewane i chłodzone poprzez pompy ciepła korzystające ze stałej temperatury ziemi na głębokości 150 metrów. Na zielonym dachu zostaną umieszczone ule. Zaprojektowano również system odzyskiwania wody deszczowej, która będzie używana m.in. do utrzymania zieleni. – Będziemy mieć też nowoczesny system ochrony przeciwpożarowej i antywłamaniowej – podkreśla Witold Głębowicz, wicedyrektor MWP ds. administracyjnych i organizacyjnych.

Wnętrze muzeum podzielono na wysokie sale wystawowe, które dzięki małej liczbie filarów pozwalają dobrze wyeksponować zabytki. W budynku zostaną ulokowane trzy ekspozycje stałe przedstawiające historię polskiego oręża do okresu II wojny światowej, a także kolekcja broni orientalnej, ekspozycja czasowa, sala audiowizualna i kompleks usługowo-biurowy.

We wrześniu tego roku w konkursie na koncepcję stałej wystawy w nowej siedzibie MWP zwyciężyła pracownia NM Architekci: Tomasz Marciniewicz, Zuzanna Szpocińska i Jerzy Grochulski. Sąd konkursowy uznał, że ich projekt wyróżniał się najbardziej spójną koncepcją, atrakcyjną dla zwiedzających. – Minimum środków i maksimum wyrazu – podsumowali jurorzy pod przewodnictwem architekta Ryszarda Jurkowskiego.

Jury doceniło, że autorzy projektu eksponaty uczynili najważniejszymi bohaterami wystawy. Elementy multimedialne zostały zastosowane z wyczuciem, będą pełnić funkcje pomocnicze i razem z oświetleniem służyć budowaniu aranżacji scenograficznej. – Mamy to szczęście, że w naszych zbiorach jest 250 tys. eksponatów, w tym wiele autentycznych i bezcennych pamiątek, które możemy pokazać zwiedzającym, m.in.: szabla króla Stefana Batorego, mundur gen. Władysława Sikorskiego czy siodło hetmana Stefana Czarnieckiego – wylicza Głębowicz. Ze względu na rozległość tematu i dużą liczbę eksponatów, autorzy zaaranżowali trzy ścieżki zwiedzania ekspozycji: krótką, średnią oraz długą. Zwycięzcy zostali zaproszeni do negocjacji na opracowanie szczegółowej dokumentacji projektowej wystawy.

W południowym budynku znajdzie się 5-6 tys. eksponatów, dzięki temu muzeum będzie jedną z największych takich placówek w Polsce. Obok stanie amfiteatr, gdzie będzie można np. oglądać rekonstrukcje walk rycerskich, strzelnica i strefa edukacyjna.

Pozostała część zbiorów, dotycząca okresu od 1945 roku do współczesności, znajdzie się w bliźniaczym, północnym budynku. Przy nim zostanie ulokowana także wystawa plenerowa ciężkiego sprzętu wojskowego. – Nie zmieścimy tam jednak wszystkich naszych zbiorów i zastanawiamy się razem z Ministerstwem Obrony Narodowej, gdzie je ulokować. Czy przebudować oddział MWP przy ul. Powsińskiej, gdzie eksponujemy polską technikę wojskową czy też zbudować w innym miejscu specjalne pawilony dla czołgów, dział i samolotów – tłumaczy Żurkowski.

Kompleks muzealny

Stacjonujące na terenie Cytadeli jednostki wojskowe, m.in. Dowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej, przenoszą się w inne części Warszawy lub poza stolicę. Opuszczone przez armię historyczne budynki zostaną zaadaptowane na obiekty muzealne. – Powstanie tam nasze zaplecze, część administracyjna, biblioteka, sale wykładowe i sale przeznaczone na spotkania – zapowiada dyrektor. Natomiast magazyny i pracownie konserwatorskie będą się mieściły w wydzierżawionych pomieszczeniach Muzeum Historii Polski.

Dzięki tym zmianom teren Cytadeli, z którego korzystało dotychczas wojsko, otworzy się dla mieszkańców miasta i zamieni w miejsce wypoczynku oraz jeden z największych w Europie kompleksów muzealnych. W centralnej części odtworzony zostanie historyczny plac Gwardii z budynkiem MHP od strony Wisły oraz dwoma budynkami MWP od południa i północy placu. Rozległy plac wykorzystywany będzie podczas uroczystości wojskowych.

Powstał już nowy wjazd do Cytadeli od strony Wisłostrady. Brama jest na tyle szeroka, że przejadą przez nią większe samochody i autokary, a także zabytkowe pojazdy czy czołg. W przyszłości od strony Dworca Gdańskiego powstanie także piesza kładka łącząca Cytadelę z aleją Wojska Polskiego.

Budynek południowy powinien być gotowy w 2021 roku, potem przez kilka lat będzie powstawać stała wystawa, na którą będą przenoszone eksponaty z budynku w Al. Jerozolimskich. – Trudno nam teraz podać dokładną datę otwarcia muzeum, będziemy chcieli udostępnić je jak najszybciej, może nawet jeszcze zanim zakończymy tworzyć wystawę – zapowiada Matlak.

Równolegle będą trwały prace nad budową północnego budynku. – W przyszłym roku rozpoczniemy prace projektowe. Około 1,5 roku później, po uzyskiwaniu pozwoleń wystartujemy z budową – zapowiada dyrektor MWP.

Roboty budowlane na terenie Cytadeli ruszyły w marcu 2018 roku. Generalnym wykonawcą inwestycji jest konsorcjum IDS-BUD oraz MAR-BUD Budownictwo. Budowa muzeum jest finansowana ze środków MON. Koszt inwestycji, czyli budowy południowego budynku, to ok. 260 mln zł, dodatkowo ok. 45 mln zł pochłonie wystawa stała.

Muzeum Wojska Polskiego zostało powołane 22 kwietnia 1920 roku dekretem marszałka Józefa Piłsudskiego, Naczelnego Wodza. Pierwszą siedzibą placówki, wspólnie z Muzeum Narodowym, był budynek przy ul. Podwale. W 1933 roku zbiory obu muzeów przeniesiono do nowego gmachu przy Al. Jerozolimskich, gdzie mieszczą się do dziś. W 1977 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny na przekształcenie Cytadeli Warszawskiej w kompleks muzealny, do którego zostałoby przeniesione muzeum, projekt nie został jednak zrealizowany. Do koncepcji powrócono w 2008 roku i rok później rozstrzygnięto konkurs na koncepcję urbanistyczno-architektonicznej muzeum na Cytadeli Warszawskiej, w którym zwyciężyła praca zgłoszona przez WXCA.