moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
„Niepolscy” powstańcy wielkopolscy

 

Kpr. Rübstück, Francuz z Alzacji przymusowo wcielony do Heimatschutzu, który podczas walk o dworzec kolejowy w Chodzieży przeszedł na stronę powstańców; Afrykanin Sam Sandi, żołnierz eskadry powstańczej oraz Chińczyk Chen Defu, który walczył w składzie kompanii barcińskiej – te postacie symbolizują udział ochotników innych narodowości w wielkopolskim zrywie. 

 

„Oddziały niemieckie narodowości polskiej”

Służba Straży i Bezpieczeństwa (Wach- und Sicherheitsdienst) była formacją powołaną w listopadzie 1918 roku w Wielkim Księstwie Poznańskim. Jej zadaniem było utrzymywanie bezpieczeństwa i porządku publicznego. W założeniu miała składać się w połowie z Niemców, a w połowie z Polaków. W praktyce, żołnierze narodowości polskiej, odpowiedzialni za rekrutację ochotników, do „części polskiej” zapisywali Polaków z polskimi nazwiskami, a do „części niemieckiej” zapisywali… również Polaków, tyle że tych, którzy mieli niemieckobrzmiące nazwiska. W raportach wysyłanych do Rad Żołnierskich różnych szczebli wszystko było „in ordnung”. Formacja otrzymała mundury armii niemieckiej i była wyposażona w niemiecką broń wydzieloną przez niemieckie okręgi wojskowe zgodnie z zapotrzebowaniem przesłanym do organów kwatermistrzowskich. Gdy wybuchło powstanie do walk włączyli się Polacy służący w tej formacji. To sprawiło, że Niemcy mieli problem ze zdefiniowaniem przeciwnika. Przez pierwsze dni powstania w ich meldunkach i raportach przewijała się fraza, że „atakują nas niemieckie oddziały narodowości polskiej”. Sprawa, pod względem narodowościowym, była jednak bardziej skomplikowana, niż się Niemcom wydawało. Wśród kilkunastu tysięcy powstańców, którzy w pierwszej fazie powstania chwycili za broń, było ok. 300 osób nie mających narodowości polskiej. W olbrzymiej większości byli to niedawni jeńcy wielkiej wojny.

Rysunek Leona Prauzińskiego

Każdy polski zryw miał swojego ilustratora. Dla powstańców styczniowych był nim Artur Grottger. Sylwetki polskich legionistów podczas wielkiej wojny utrwalił Leopold Gottlieb. Serię szkiców i obrazów o powstaniu wielkopolskim i powstańcach wykonał z kolei Leon Prauziński. W książce „W marszu i w bitwie” na jednym z rysunków, będącym raczej karykaturą, przedstawił trzech egzotycznych uczestników powstania. Patrząc od lewej byli to: kpr. Rübstück, Francuz z Alzacji; Kameruńczyk Sam Sandi oraz Chińczyk Chen Defu, który walczył w składzie kompanii barcińskiej.

Sam Sandi w 12 Eskadrze Wywiadowczej

Zdjęcie z albumu por. pil. Antoniego Katarzyńskiego (poległ 21.09.1920 r.), przedstawia sześciu żołnierzy (w tym trzech pilotów) 12 Eskadry Wywiadowczej. Drugi od lewej w górnym rzędzie siedzi z laseczką sierż. pchor. pil. Katarzyński. Pierwszy z prawej w dolnym rzędzie siedzi czarnoskóry żołnierz, ze ściereczką przerzuconą przez ramię, nalewający do szklanki płyn z oplecionej wikliną karafki. Lekko uśmiechnięte twarze żołnierzy pozwalają przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że płyn w karafce wodą nie jest.

Podczas wielkiej wojny w szeregach Armii Republiki Francuskiej było ok. 160 tys. żołnierzy pochodzących z Afryki. Służyli oni w batalionach strzelców senegalskich. Wielu z nich dostało się do niemieckiej niewoli i było wykorzystywanych do różnego rodzaju prac na rzecz niemieckiej gospodarki. Po zakończeniu wojny powrócili do Francji. Kilku, z różnych względów, pozostało na terenie byłego Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Jeden z nich, Kameruńczyk Sam Sandi, został żołnierzem formującej się 1 Wielkopolskiej Eskadry Polnej, która w 1920 roku została przemianowana na 12 Eskadrę Wywiadowczą. Przeszedł z eskadrą jej cały szlak bojowy podczas powstania wielkopolskiego, wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu służby pozostał w Polsce i założył rodzinę. Przeszedł na katolicyzm i na chrzcie otrzymał imię Józef. Utrzymywał się z uczestnictwa w walkach zapaśniczych. Zmarł nagle w 1937 roku. Jego potomkowie żyją w Polsce.

Chińczyk katolik Józef Zdzisław Czendefu w kompanii barcińskiej

Chińczyk Chen Defu urodził się w 1885 roku w Mandżurii w mieście Dalian. Gdy miał 7 lat umarli jego rodzice. By przeżyć, musiał żebrać. Chłopcem zaopiekował się kpt. Kazimierz Skorotkiewicz, Polak w służbie carskiej. Zabrał Chińczyka do bazy w Port Artur. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej Chen Defu był tłumaczem, gońcem i ordynansem kapitana. Na wojnie, jak na wojnie – kpt. Skorotkiewicz dostał się do niewoli japońskiej. Po uwolnieniu powrócił do Priwiślańskiego Kraju zabierając ze sobą Chińczyka. W Warszawie Chen Defu nauczył się stolarstwa i zaczął pracę w fabryce mebli Chojnackiego. Fabrykant wysłał go do swojej rodziny w Barcinie na terenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Tam Chen Defu zafascynował się polską kulturą i spolszczył się (Rosjanie powiedzieliby, że „opolaczyłsia”). W 1907 roku przeszedł na katolicyzm. Na chrzcie przyjął imiona Józef Zdzisław. Został członkiem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Jeszcze przed wybuchem wielkiej wojny został naczelnikiem oddziału „Sokoła” w Barcinie. Cały czas posiadał obywatelstwo chińskie, dlatego Niemcy nie mogli zmobilizować go do swojego wojska. Przez pewien czas, w obawie przed internowaniem, musiał się ukrywać. 4 stycznia 1919 roku, gdy w Barcinie wybuchło powstanie, wstąpił na ochotnika do formującej się kompanii barcińskiej, w składzie której walczył o wyzwolenie powiatów jarocińskiego i pleszewskiego. Po przeformowaniu powstańczych oddziałów w regularne wojsko, służył w 4 kompanii 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich. W 1920 roku wstąpił do jednego z pułków Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Walczył podczas wojny polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu wojny powrócił do Barcina, gdzie zajął się stolarstwem. W 1924 roku rozpoczął starania o nadanie polskiego obywatelstwa, które uzyskał w 1933 roku. „Pan Czendefu uważa się za Polaka, ma przekonania narodowe i nie zamierza wcale powracać do swojej ziemi ojczystej, odległej Mandżurii. Z Chinami – jak mówi – nic go teraz nie łączy – opuścił je przed 30 laty – z Polską – wszystko” jak donosił w 1935 roku „Kurier Poznański”.

Wojenny zapas żołnierskiego szczęścia Alzatczyka Rübstücka

Alzatczyk Rübstück miał dosyć wojny. W wyniku odniesionej na froncie rany został uznany za inwalidę, jednak pomimo zakończenia działań wojennych nie został zwolniony z niemieckiego wojska. Zdezerterował z zamiarem powrotu w rodzinne strony, jednak 8 stycznia 1919 roku został aresztowany przez niemieckich żołnierzy na dworcu kolejowym w Chodzieży. Niemcy nie patyczkowali się z dezerterami. Uznali, że zasłużył na karę śmierci. Wyrok miał zostać wykonany za pomocą granatu trzonkowego przywiązanego dezerterowi do worka mosznowego. Granat został odbezpieczony, a żołnierze odsunęli się na kilkanaście metrów od skazańca. Jednak w tym momencie rozpoczęła się strzelanina i atak powstańców na dworzec w Chodzieży. Zaskoczeni żołnierze natychmiast zajęli stanowiska strzeleckie wzdłuż toru kolejowego i rozpoczęła się walka o dworzec. Dezerter wiedział, że zostało mu 7 sekund życia – tyle czasu pracował zapalnik. Zaczął żegnać się z życiem. Ale eksplozja nie nastąpiła. Skazaniec policzył do 100 i zrozumiał, że granat okazał się niewybuchem. Ostrożnie go odwiązał, podciągnął i zapiął spodnie, podbiegł do najbliższego karabinu maszynowego i trzema uderzeniami „swoim” granatem rozbił głowy obsłudze, wyrównując bieżące rachunki. Następnie obrócił broń i ogniem skrzydłowym rozpoczął ostrzeliwanie niemieckich pozycji. To zakończyło walkę. Dworzec został zdobyty, a do powstania dołączył następny ochotnik. Został wyznaczony na dowódcę sekcji wywiadowczej w batalionie 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich, w którym pozostał aż do zakończenia wojny polsko-bolszewickiej. Gdyby ta nieprawdopodobna scena przejścia kpr. Rübstücka na stronę powstańców znalazła się w filmie fabularnym o powstaniu wielkopolskim, widzowie uznaliby, że scenarzystę poniosła fantazja.

Przytoczone wyżej przypadki mogą świadczyć o tym, że polskość była dla tych kilkuset cudzoziemskich ochotników na tyle atrakcyjna i pociągająca, że zdecydowali się narazić dla niej życie.

ppłk Andrzej Łydka z Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych, pasjonat historii

dodaj komentarz

komentarze


Wojsko ma ofertę dla cywili
 
Czarna taktyka w kawalerii powietrznej
10 mln zł na zapomogi dla żołnierzy
Dogrywka „Defendera”
Więcej pieniędzy dla żołnierzy na misjach
Żołnierze w sztafecie pomocy
Na misjach święta inne niż zwykle
30 lat GROM-u – serwis okolicznościowy
Miesiąc izolacji żołnierzy „Irini”
Wojsko przeciw wirusowi
Pięcioro laureatów sportowego plebiscytu „Polski Zbrojnej”
Odznaka dla ratowników pola walki
Poćwicz z mistrzami sportu wojskowego!
„Karakal ’20”: wyzwanie w Nowej Dębie
MON dofinansuje mural o Bitwie Warszawskiej
Oficer jak biała karta...
Kawalerowie Orderu Krzyża Wojskowego, wystąp!
Ochotnicy na ratunek
Komitet Wojskowy NATO o pandemii
PGZ będzie obecna na MSPO
Amerykanie odmładzają F-16
W MON o polsko-słowackiej współpracy
Więcej celowników z PCO dla wojska
Online z mistrzami sportu
Andrzej Duda ponownie wybrany prezydentem RP
Na WAT o cyberbezpieczeństwie
Amerykanie zredukują swój kontyngent w Niemczech
Think tank z siedzibą w Rembertowie
„Wojownik Niezłomny” wśród terytorialsów
Operator GROM, czyli żołnierz do zadań specjalnych
Polskie F-16 w ćwiczeniach „Ramstein Alloy 20”
Laserowa artyleria US Army
Prezydent Andrzej Duda w Białym Domu
F-16 kończą misję w Estonii
Szkolenie wodne podhalańczyków
Prezydent Duda jedzie do USA
Więcej osób będzie mogło wstąpić do wojska
Ułańska szarża
Polsko-amerykańska współpraca
Krwawy Wołyń
Rakiety z Mesko w F-35
Polskie porty bardziej otwarte
Rosyjskie zagrożenie w kosmosie
F-16 z Krzesin przebazowane do Łasku
„Defender” – pracowity poligon saperów
Weterani znów staną na macie
Poćwicz online z siedmioma sportsmenkami
Orzeczenia lekarskie żołnierzy będą ważne dłużej
Kolejne Groty dla wojska
Na WF-ie dokładniej ocenią wytrzymałość żołnierzy
Kawalerzyści na Jeziorze Solińskim
Kraby w Bolesławcu
Mały Katyń pod Augustowem
Pełne wynagrodzenie za kwarantannę
Strzelnice dla terytorialsów
Wzmacnianie sojuszu polsko-amerykańskiego
Emisariusz heroiczny
Minister Błaszczak dziękuje medykom
Lotnicy uratowali Wielką Brytanię
Powstaje Szkoła Podoficerska Logistyki

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Inspektorat Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO