moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Niezwykła furażerka kpt. Jankowskiego

Uszyta z białego filcu idealnie chroniła przed słońcem. We wrześniu 1939 roku zmieniła jednak charakter – na czapce pojawił się orzełek. Z czasem dołączyły dwie oficerskie gwiazdki wycięte z… puszki. Choć ze względu na kolor przeczyła wszelkim regułom maskowania, szczęśliwą furażerkę Stanisław „Agaton” Jankowski, cichociemny i żołnierz AK, nosił przez całe Powstanie Warszawskie.

Stanisław Jankowski „Agaton”.

„Ze skrytki podłogowej w moim pokoju wyciągnąłem wisa z czterema pełnymi magazynkami, z których byłem tak dumny, kaburę i białą furażerkę z orzełkiem, którą dostałem od «Krystyny» (Hanny Woyzbun – przyszłej żony)” – tak w książce „Z fałszywym ausweisem w prawdziwej Warszawie” swoje przygotowania do Powstania Warszawskiego opisał Stanisław Jankowski „Agaton”, cichociemny i żołnierz Armii Krajowej.

Orzełek z barykady

Opowiadał jednocześnie historię furażerki, którą uszył z białego filcu wiele lat przed wojną Edward Butrymowicz, mąż Zofii – ciotki Hanny, malarz oraz profesor Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie. „Używał jej przy podlewaniu kwiatów w ogródku na Saskiej Kępie podczas wakacji, a zwłaszcza podczas malowania plenerów”, pisał „Agaton”. Dodał, że kiedy po oblężeniu Warszawy we wrześniu 1939 roku Butrymowiczowie wracali z ul. Frascati, gdzie przebyli oblężenie, na Saską Kępę, przy jednej z barykad znaleźli wojskowego orzełka. „«Krystyna» znała tę furażerkę i czując zbliżające się powstanie, poprosiła o nią dla mnie. Butrymowicz odszukał orzełka i przypiął go do furażerki. Choć ze względu na swój kolor przeczyła wszelkim regułom krycia się i maskowania w terenie, jadąc na zbiórkę 1 sierpnia zabrałem ją ze sobą”, wspominał „Agaton”.

W pierwszych dniach powstania por. Jankowski dowodził plutonem w Batalionie „Pięść” Zgrupowania „Radosław”, a po przejściu sztabu komendanta AK gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” z Woli na Stare Miasto został oficerem do zleceń przy Komendzie Głównej AK. Przed wojną „Agaton” skończył w Warszawie architekturę, a we wrześniu 1939 roku został zmobilizowany do Ośrodka Artylerii Lekkiej w Wilnie. Po wkroczeniu wojsk sowieckich był internowany, ale udało mu się uciec z obozu i przedostać do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii.

W Szkocji przeszedł szkolenie dla przyszłych cichociemnych. W nocy z 3 na 4 marca 1942 roku został zrzucony do kraju, gdzie jako porucznik stanął na czele Wydziału Legalizacji i Techniki KG AK. Pracownicy wydziału pod jego kierownictwem przygotowywali fałszywe niemieckie dokumenty, w które wyposażano żołnierzy polskiego wywiadu oraz kurierów AK podróżujących po okupowanej Europie. „Strzały i detonacje dochodziły ze wszystkich stron, znak, że Powstanie objęło całe miasto. Zajęliśmy na noc kuchnię w drewnianym domku grabarza, który stał tuż obok cmentarza. «Pakulski» [Leon Putowski] nie byłby sobą, gdyby czegoś nie majstrował – wręczył mi osobiście dwie gwiazdki wycięte z puszki od konserw, które pani «Anna» [Anna Bilińska] przyszyła do furażerki”, relacjonował „Agaton”.

Nosił potem tę czapkę przez całe powstanie. W nocy z 13 na 14 sierpnia przedostał się w niej między niemieckimi stanowiskami ze Starówki na Żoliborz z rozkazami dla płk. Mieczysława Niedzielskiego „Żywiciela”, a następnej nocy przeszedł do Puszczy Kampinoskiej do oddziałów Grupy „Kampinos”. Wrócił z nimi na Żoliborz i w nocy z 21 na 22 sierpnia wziął udział w nieudanym ataku na Dworzec Gdański.

Potem wraz z Komendą Główną AK przeszedł do Śródmieścia Południe, gdzie od 8 września dowodził plutonem „Łącz 59”, oddziałem osłonowym Komendy. Jak twierdził „Agaton”, furażerka przez 63 dni i nocy powstania przynosiła mu szczęście. „Utrwalił ją później na zdjęciach powstańczych por. «Kubuś» – Stefan Bałuk. Dziś znać jeszcze na niej postrzał, jaki dostałem wracając ze Stawek na Starówkę, a trzecia gwiazdka wycięta z innej blaszanej puszki od konserw niż dwie poprzednie przypomina mój awans na kapitana pod koniec Powstania”, opisywał.

Po kapitulacji powstania kpt. Jankowski wyszedł z miasta z oficerami KG AK i trafił do niemieckiej niewoli, gdzie został osobistym adiutantem gen. Komorowskiego. Po wojnie postanowił wrócić do kraju i w 1946 roku rozpoczął prace w Biurze Odbudowy Stolicy. Jest współautorem m.in. projektu Trasy W-Z, MDM i planu generalnego zagospodarowania przestrzennego Warszawy. Uczestniczył też w opracowaniu projektów rozbudowy lub odbudowy miast m.in. w Iraku i Jugosławii. Zmarł w 2002 roku i został pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie. Dziesięć lat po śmierci cichociemnego jego syn Michał Jankowski ofiarował Muzeum Powstania Warszawskiego pamiątki po ojcu, wśród nich furażerkę. Niestety, nie zachował się na niej opisywany przez „Agatona” orzełek. Dziś czapkę można oglądać na wystawie „1000 pamiątek”, na której zgromadzono najciekawsze i najcenniejsze przedmioty przekazane do Muzeum w ciągu ostatnich dziesięciu lat.

Tekst pochodzi z wydania specjalnego publikowanego z okazji 74. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.

       

Elektroniczne wersje naszych wydawnictw specjalnych są dostępne na naszym portalu. Mecenasami „powstańczych” jednodniówek są: Polska Grupa Zbrojeniowa, Polska Spółka Gazownictwa, Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe i Fundacja PGNiG Rozgrzewamy polskie serca.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Stefan Bałuk/ Źródło: MPW

dodaj komentarz

komentarze

~erinab
1533740820
Na zlecenie Związku Powstańców Warszawskich powstaje film o "Agatonie" https://www.sfp.org.pl/2016/wydarzenia,5,27379,0,1,Zakonczyly-sie-zdjecia-do-filmu-Agaton-z-Mateuszem-Banasiukiem-i-Malgorzata-Zajaczkowska.html
B9-01-89-DA

Wodowanie „Artemisa”
Karbala – ikona polskich misji zagranicznych
Sportowcy podsumowali 2018 rok i czekają na igrzyska w Chinach
Świadczyli o zbrodni Sowietów
Silni w sojuszach – 3 maja defilada w Warszawie
Wsparcie Państwa Podziemnego dla zrywu w getcie
Wilno w polskich rękach
Żołnierskie podium mistrzostw Polski w maratonie
Leopards in a Trap
Komandosi uczcili we Włoszech swoich poprzedników
Kampania wyborcza poza armią
„Bukowo” u brzegów Łotwy
Irackie zapiski gen. Bieńka
Święto stołecznego garnizonu
Żołnierzem możesz się stać, nie musisz się nim urodzić!
„Strzelnica w powiecie” – MON czeka na wnioski o dotacje
Alarm dla Jastrzębi
Premier złożył żołnierzom życzenia świąteczne
Natowscy żołnierze w Dolinie Rospudy
„Marsz ’19”. Systemy rakietowe wyjechały na ulice
Szef NATO w Warszawie
Leopardy w pułapce
Zwiadowcy wkroczyli do miast
Bieliki wystartowały. Za sterami podchorążowie
Jakie egzaminy dla kandydatów na podchorążych
Minister Błaszczak w Drawsku Pomorskim
NATO i kosowska łamigłówka
Sukcesy biegających żołnierzy
„Sophia” z nową zmianą
Umowa offsetowa na śmigłowce ZOP/CSAR
Żandarmeria współpracuje z Muzeum Katyńskim
Selekcja do Agatu. Zobacz sam!
Kolejka dostawców niszczycieli
Ducha nie wolno tracić
MON planuje zwiększenie pomocy dla weteranów
Załoga „Kaszuba” zdała test z obsługi nowej armaty
Remont „Piasta” na finiszu
Żołnierze z medalami w biegach przełajowych
Przełajowcy z Czarnej Dywizji najlepsi
Życie zaklęte w gablotach
Mogiły bohaterów pod szczególną ochroną
Zajrzyj do poniemieckich bunkrów
Panie bez taryfy ulgowej
Defilada 3 maja. Kogo zobaczymy na Wisłostradzie?
Prezydent Duda z wizytą na Bałkanach
Tryumf w cieniu Jałty
Tarcza przeciwko agresji
Błękitna Armia przybywa do Polski
Więcej wojska w Łomży
Cel – bezpieczna Europa
Szef MON-u z wizytą w Chorwacji
Katyńskie pamiątki
Ostatnie dni na oświadczenia żołnierzy
Wojna w świętym mieście, epilog
Bliski Wschód. Region bez klucza
Life Enchanted in Museum Display Case
Odliczanie do majowej defilady
Unijny dyżur grupy bojowej V4 w 2023 roku
Polscy biatloniści wygrali wojskowe zawody
Życzenia od zwierzchnika sił zbrojnych i szefa MON
Do Dęblina przylecą nowe Bieliki
W Warszawie rozmawiano o pokoju na Bliskim Wschodzie

Ministerstwo Obrony Narodowej Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Żandarmeria Wojskowa Inspektorat Uzbrojenia Inspektorat Implementacji
Innowacyjnych Technologii Obronnych
Dowództwo Garnizonu Warszawa

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO