moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Niezwykła furażerka kpt. Jankowskiego

Uszyta z białego filcu idealnie chroniła przed słońcem. We wrześniu 1939 roku zmieniła jednak charakter – na czapce pojawił się orzełek. Z czasem dołączyły dwie oficerskie gwiazdki wycięte z… puszki. Choć ze względu na kolor przeczyła wszelkim regułom maskowania, szczęśliwą furażerkę Stanisław „Agaton” Jankowski, cichociemny i żołnierz AK, nosił przez całe Powstanie Warszawskie.

Stanisław Jankowski „Agaton”.

„Ze skrytki podłogowej w moim pokoju wyciągnąłem wisa z czterema pełnymi magazynkami, z których byłem tak dumny, kaburę i białą furażerkę z orzełkiem, którą dostałem od «Krystyny» (Hanny Woyzbun – przyszłej żony)” – tak w książce „Z fałszywym ausweisem w prawdziwej Warszawie” swoje przygotowania do Powstania Warszawskiego opisał Stanisław Jankowski „Agaton”, cichociemny i żołnierz Armii Krajowej.

Orzełek z barykady

Opowiadał jednocześnie historię furażerki, którą uszył z białego filcu wiele lat przed wojną Edward Butrymowicz, mąż Zofii – ciotki Hanny, malarz oraz profesor Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie. „Używał jej przy podlewaniu kwiatów w ogródku na Saskiej Kępie podczas wakacji, a zwłaszcza podczas malowania plenerów”, pisał „Agaton”. Dodał, że kiedy po oblężeniu Warszawy we wrześniu 1939 roku Butrymowiczowie wracali z ul. Frascati, gdzie przebyli oblężenie, na Saską Kępę, przy jednej z barykad znaleźli wojskowego orzełka. „«Krystyna» znała tę furażerkę i czując zbliżające się powstanie, poprosiła o nią dla mnie. Butrymowicz odszukał orzełka i przypiął go do furażerki. Choć ze względu na swój kolor przeczyła wszelkim regułom krycia się i maskowania w terenie, jadąc na zbiórkę 1 sierpnia zabrałem ją ze sobą”, wspominał „Agaton”.

W pierwszych dniach powstania por. Jankowski dowodził plutonem w Batalionie „Pięść” Zgrupowania „Radosław”, a po przejściu sztabu komendanta AK gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” z Woli na Stare Miasto został oficerem do zleceń przy Komendzie Głównej AK. Przed wojną „Agaton” skończył w Warszawie architekturę, a we wrześniu 1939 roku został zmobilizowany do Ośrodka Artylerii Lekkiej w Wilnie. Po wkroczeniu wojsk sowieckich był internowany, ale udało mu się uciec z obozu i przedostać do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii.

W Szkocji przeszedł szkolenie dla przyszłych cichociemnych. W nocy z 3 na 4 marca 1942 roku został zrzucony do kraju, gdzie jako porucznik stanął na czele Wydziału Legalizacji i Techniki KG AK. Pracownicy wydziału pod jego kierownictwem przygotowywali fałszywe niemieckie dokumenty, w które wyposażano żołnierzy polskiego wywiadu oraz kurierów AK podróżujących po okupowanej Europie. „Strzały i detonacje dochodziły ze wszystkich stron, znak, że Powstanie objęło całe miasto. Zajęliśmy na noc kuchnię w drewnianym domku grabarza, który stał tuż obok cmentarza. «Pakulski» [Leon Putowski] nie byłby sobą, gdyby czegoś nie majstrował – wręczył mi osobiście dwie gwiazdki wycięte z puszki od konserw, które pani «Anna» [Anna Bilińska] przyszyła do furażerki”, relacjonował „Agaton”.

Nosił potem tę czapkę przez całe powstanie. W nocy z 13 na 14 sierpnia przedostał się w niej między niemieckimi stanowiskami ze Starówki na Żoliborz z rozkazami dla płk. Mieczysława Niedzielskiego „Żywiciela”, a następnej nocy przeszedł do Puszczy Kampinoskiej do oddziałów Grupy „Kampinos”. Wrócił z nimi na Żoliborz i w nocy z 21 na 22 sierpnia wziął udział w nieudanym ataku na Dworzec Gdański.

Potem wraz z Komendą Główną AK przeszedł do Śródmieścia Południe, gdzie od 8 września dowodził plutonem „Łącz 59”, oddziałem osłonowym Komendy. Jak twierdził „Agaton”, furażerka przez 63 dni i nocy powstania przynosiła mu szczęście. „Utrwalił ją później na zdjęciach powstańczych por. «Kubuś» – Stefan Bałuk. Dziś znać jeszcze na niej postrzał, jaki dostałem wracając ze Stawek na Starówkę, a trzecia gwiazdka wycięta z innej blaszanej puszki od konserw niż dwie poprzednie przypomina mój awans na kapitana pod koniec Powstania”, opisywał.

Po kapitulacji powstania kpt. Jankowski wyszedł z miasta z oficerami KG AK i trafił do niemieckiej niewoli, gdzie został osobistym adiutantem gen. Komorowskiego. Po wojnie postanowił wrócić do kraju i w 1946 roku rozpoczął prace w Biurze Odbudowy Stolicy. Jest współautorem m.in. projektu Trasy W-Z, MDM i planu generalnego zagospodarowania przestrzennego Warszawy. Uczestniczył też w opracowaniu projektów rozbudowy lub odbudowy miast m.in. w Iraku i Jugosławii. Zmarł w 2002 roku i został pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie. Dziesięć lat po śmierci cichociemnego jego syn Michał Jankowski ofiarował Muzeum Powstania Warszawskiego pamiątki po ojcu, wśród nich furażerkę. Niestety, nie zachował się na niej opisywany przez „Agatona” orzełek. Dziś czapkę można oglądać na wystawie „1000 pamiątek”, na której zgromadzono najciekawsze i najcenniejsze przedmioty przekazane do Muzeum w ciągu ostatnich dziesięciu lat.

Tekst pochodzi z wydania specjalnego publikowanego z okazji 74. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.

       

Elektroniczne wersje naszych wydawnictw specjalnych są dostępne na naszym portalu. Mecenasami „powstańczych” jednodniówek są: Polska Grupa Zbrojeniowa, Polska Spółka Gazownictwa, Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe i Fundacja PGNiG Rozgrzewamy polskie serca.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Stefan Bałuk/ Źródło: MPW

dodaj komentarz

komentarze

~erinab
1533740820
Na zlecenie Związku Powstańców Warszawskich powstaje film o "Agatonie" https://www.sfp.org.pl/2016/wydarzenia,5,27379,0,1,Zakonczyly-sie-zdjecia-do-filmu-Agaton-z-Mateuszem-Banasiukiem-i-Malgorzata-Zajaczkowska.html
B9-01-89-DA

Komitet Wojskowy NATO w Warszawie
Minister obrony z wizytą w Łuczniku
Poznaj stuletnie dzieje Sztabu Generalnego
Amerykańskie dowództwo przyszłości
Chętni na dostawę Mustanga
Plut. Krzysztof Polusik
Odkryto kolejne miejsce pochówku na Rakowieckiej
Inspektorat wrócił nad Bałtyk
Prezydent Duda w Białym Domu
Rząd za kluczowymi zmianami
MON sfinansuje budowę szpitala w Legionowie
Więcej pieniędzy dla żołnierzy
Polacy zajęli czwarte miejsce w siatkówce na siedząco
„Lalek”, czyli pół życia w konspiracji
Polska Casa nad Irakiem
Stalowa nowoczesność
USA w hołdzie gen. Pułaskiemu
Nowoczesny schron nie tylko dla saperów
Zmiany w powołaniach do służby wojskowej
Na macie z mistrzem
Zmiany w dodatkach służbowych
Rozbudowa bydgoskiego szpitala wojskowego
Zmiany w ustawie o weteranach
The United States of America Have It Their Way
Kawalerzyści na górskich trasach
Afgańska zmiana gotowa do misji
Posłowie z komisji obrony o planowaniu w armii
„Wostok”, czyli pokaz sztuczek wojennych
Kleszcze zamiast BRDM-ów
Saperzy na start, czyli łotewskie ćwiczenia „Detonator”
Współpraca terytorialsów z pogranicznikami
Minister zaprasza w szeregi armii
Drugie życie BWR-ów
Razem dla bezpieczeństwa
Nothing Can Stop Our Tanks
Wyślij paczkę do PKW
Jastrzębie w Albacete
Weterani rozpoczęli swoje igrzyska
Więcej pieniędzy dla armii!
Amerykanie będą mieli wojska kosmiczne
Ratownicy – zawsze na służbie
16–31 października 1918 roku – Polacy tworzą regularną armię
Krwiodawcy nie tylko w mundurach
Operacja Tannenberg
Kpr. Mariusz Mańczak
Prezydent w ONZ: wszyscy musimy przestrzegać prawa międzynarodowego
Reach for More
„Patrol” walczy ze skażeniami
Kargil – pierwsza wojna nuklearnych mocarstw
Żołnierze na podium Pucharu Świata w kolarstwie torowym
Broń nie tylko dla mundurowych
Our efforts passed muster
St. chor. sztab. Marek Stosio
„Patrol ‘18”: atak na lotnisku
Nowy inspektor sił powietrznych

Ministerstwo Obrony Narodowej Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Żandarmeria Wojskowa Inspektorat Uzbrojenia Inspektorat Implementacji
Innowacyjnych Technologii Obronnych
Dowództwo Garnizonu Warszawa

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO