moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Jak „Orlik” wykiwał komunistów

To była jedna z najbardziej spektakularnych akcji w dziejach antykomunistycznego podziemia. W biały dzień, w centrum obsadzonego przez Armię Czerwoną miasta, oddział partyzancki mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika” dostał się do siedziby UB w Puławach. Przebrani za sowieckich żołnierzy partyzanci uwolnili ponad setkę przetrzymywanych więźniów.

Wczesnym popołudniem 24 kwietnia 1945 roku na dziedziniec Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Puławach wjechały dwa ciężarowe Studebakery. Z pierwszego wyskoczył sowiecki major. Podszedł do wartownika, uścisnął mu dłoń i przedstawił się jako dowódca specjalnej grupy operacyjnej, która przywiozła do aresztu sześciu „bandytów z lasu”. Chwilę później dziesięcioosobowa eskorta zaprowadziła więźniów do budynku. Na korytarzu czekał na nich komendant UB. Wywiązała się krótka rozmowa. Stojący tuż obok oficer NKWD przysłuchiwał się jej z rosnącą uwagą: „Rosyjski tego majora... Niby płynny, a jednak jakiś dziwny. I ta grupa operacyjna rozchodząca się po budynku...”. Powoli sięgnął do kabury. Uczynił to jednak o ułamek sekundy za późno.

 

REKLAMA

Wyklęty w sowieckim mundurze

Końcówka wojny okazała się dla Puław szczególnie dramatyczna. Latem 1944 roku oddziały Berlinga wspomagane przez Armię Czerwoną toczyły w tych okolicach ciężkie walki z Niemcami. Samo miasto zostało w dużej części zniszczone i wyludnione. W kolejnych miesiącach powoli wracało do życia, tyle że w specyficznych warunkach. W Puławach, według szacunków polskiego podziemia, mogło stacjonować nawet sześć tys. czerwonoarmistów. Do tego oczywiście dochodziły oddziały bezpieki. Nowa władza energicznie zabrała się do rozprawy z przeciwnikami systemu. Wiosną 1945 roku w budynku PUBP była przetrzymywana przeszło setka więźniów.

Ale komuniści mieli w tamtych okolicach nie lada przeciwnika. Mjr Marian Bernaciak, pseudonim „Orlik”, przed wojną był urzędnikiem pocztowym. We wrześniu 1939 roku walczył zarówno z Niemcami, jak i Sowietami. Ci drudzy wzięli go do niewoli, ale Bernaciak zdołał zbiec z transportu. Potem działał w Związku Walki Zbrojnej, wreszcie w polskiej partyzantce. Jego oddział – w szczytowym momencie – liczył około 300 osób. Po klęsce powstania warszawskiego Bernaciak na krótko go rozwiązał. Ale w marcu 1945 roku znów poszedł do lasu. Tym razem po to, by walczyć z Sowietami i ich polskimi stronnikami. A już miesiąc później przeprowadził jedną z najbardziej spektakularnych akcji w dziejach niepodległościowego podziemia. Jego celem stało się położone niemal w sercu Puław więzienie. – Budynek był otoczony murem, zasiekami z drutu kolczastego i silnie strzeżony – mówi Krystian Pielacha, historyk, współautor książki „Do ostatniej kropli krwi. Major Marian Bernaciak „Orlik” 1917–1946”.  – Aby dostać się do więzienia trzeba było użyć podstępu – dodaje. I „Orlik” po podstęp sięgnął.

24 kwietnia rano rozkazał swoim podwładnym, by zdobyli dla niego dwie sowieckie ciężarówki. Wkrótce partyzanci sprowadzili do obozowiska Studebakery wraz z rozbrojoną załogą. Wtedy „Orlik” ogłosił zbiórkę i przedstawił swój plan. Część jego żołnierzy miała się wcielić w role czerwonoarmistów, część zaś polskich jeńców, których należy dostarczyć do aresztu. – Wejdziemy do siedziby UB, w środku ujawnimy się i odbijemy więźniów – przekonywał Bernaciak. Do akcji zostało wytypowanych 36 osób spośród ochotników. – Sam „Orlik” założył sowiecki mundur, a potem przez cały czas był w pierwszej linii – mówi Pielacha.

„Towarzysze, naszych biją!”

Ciężarówki ruszyły do Puław po godzinie 14. Około 15 wjechały na teren PUBP. Posterunek straży pokonały bez problemu. Kiedy „eskorta z jeńcami” weszła do więzienia, druga grupa rozeszła się po podwórku i niepostrzeżenie otoczyła budynek. Tymczasem w środku fałszywy sowiecki major – kpr. Stanisław Szymański, „Igołka”, wdał się w rozmowę z komendantem UB. Podstęp zwietrzył dopiero stojący tuż obok oficer NKWD. Zanim jednak zdążył sięgnąć po broń, dosięgły go kule wystrzelone przez „Orlika”, który na potrzeby akcji przebrał się w mundur sowieckiego porucznika. Wywiązała się krótka wymiana ognia. Jednocześnie ludzie „Orlika” otwierali cele i wypuszczali więźniów. – Łącznie uwolnili w ten sposób 107 osób. Niestety, nie wiemy, co się z nimi później stało. Być może ktoś z nich jeszcze żyje, ale mnie nie udało się tego potwierdzić, ani dotrzeć do żadnego z nich – przyznaje Pielacha.

Partyzanci po wyprowadzeniu więźniów wskoczyli na ciężarówki i rozpoczęli odwrót. Na tym jednak brawurowa akcja partyzantów się nie zakończyła. Po drodze bowiem „Orlik”, mijając sowiecki oddział, nakazał zwolnić. Przez otwarte okno krzyknął: „Szybko, tam, w więzieniu Polacy biją naszych!”. Zaalarmowani w ten sposób czerwonoarmiści zaatakowali... zabarykadowanych w budynku ubeków. Pomyłka wyszła na jaw dopiero po kilkunastu minutach. Sowieci i ubecy zorganizowali naprędce grupę pościgową. Nie odważyła się ona jednak zapuścić za partyzantami w głąb lasu.

W wyniku akcji zginęło ośmiu komunistów, zaś pięciu zostało rannych. „Orlik” stracił dwóch ludzi.

Po śladach „Orlika”

Dla komunistów rozbicie więzienia było potężnym ciosem. Wkrótce rozpoczęli zakrojoną na szeroką skalę operację, która miała doprowadzić do rozbicia oddziału Bernaciaka. – W maju w Lesie Stockim partyzanci zostali zaatakowani przez 700-osobowy oddział NKWD i UB, dysponujący między innymi pojazdami opancerzonymi. „Orlik” zdołał jednak wyjść z bitwy zwycięsko – podkreśla Pielacha. Wśród zabitych przez partyzantów komunistów był między innymi por. Aleksander Ligęza, zastępca szefa puławskiego UB.

Ale opór Bernaciaka nie mógł trwać wiecznie. Sytuacja w Polsce zmieniała się: komunistyczna władza krzepła, a Zachód nie kwapił się z uderzeniem na Sowietów, na co tak bardzo liczyli wyklęci. W czerwcu 1946 roku wraz z niewielkim oddziałem na chwilę zatrzymał się we wsi Piotrówek pod Puławami. Został wydany przez miejscowego sołtysa. Osaczony przez funkcjonariuszy UB i MO postanowił popełnić samobójstwo. – Oddział „Orlika” przejęli jego zastępcy i podzielili na dwie części. Działał on do ogłoszonej przez komunistów amnestii 1947 roku. Po niej został rozwiązany. Później nie było już prób jego reaktywacji – informuje Pielacha.

W okolicach Puław odżywa pamięć o „Orliku”. Obeliski upamiętniające członków oddziału stanęły w Lesie Stockim i miejscu śmierci mjr. Bernaciaka. W 2008 roku członkowie puławskiego oddziału Związku Strzeleckiego im. 15. Pułku Piechoty „Wilków” (to właśnie w tej jednostce Armii Krajowej służył Bernaciak) zorganizowali rekonstrukcję odbicie więźniów. – Ze względów finansowych to było jednorazowe przedsięwzięcie. Ale co roku organizujemy rajd „Śladami Orlika” – zaznacza  Michał Tomaszewski ze Stowarzyszenia Grupa Historyczna 15. – Każdy kolejny odbywa się po nieco innej trasie, choć oczywiście część miejsc się powtarza – dodaje. Tegoroczna edycja będzie czternastą z kolei. Została zaplanowana na 26 maja. – Chcemy docierać przede wszystkim do młodzieży, ale oczywiście wśród uczestników są osoby w różnym wieku. Ze względów logistycznych ich liczbę ograniczamy zazwyczaj do kilkudziesięciu, choć zazwyczaj zgłoszeń mamy więcej. W tym roku, z okazji setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości, na wspólnym marszu oczekujemy setki osób – podsumowuje Tomaszewski.

Łukasz Zalesiński

autor zdjęć: podziemiezbrojne.blox.pl

dodaj komentarz

komentarze

~....
1524570720
To bardzo dobry materiał na film !!!!!
F1-38-97-8D
~Scooby
1524562440
Ile to pomogło Polsce - wiemy ..
DB-3F-9C-53

108 twardzieli na mecie Ultramaratonu Kaszubskiego
Huta celuje w miliard
Trzy medale żołnierzy w mistrzostwach zapaśników
Polacy na straży pokoju na Półwyspie Koreańskim
Gala konkursu o żołnierzach wyklętych
Zgromadzenie Parlamentarne NATO podsumowało projekt eFP
Dziewczyny na medal
Francja inwestuje w obronność
Atak terrorystyczny w Radomiu
Tygrysy nad Poznaniem
Pod Monte Cassino walczyli o Polskę
Udana misja tygrysów
16-31 maja 1918 – Amerykanie przystępują do walki
Prezydent podpisał ustawę budżetową na 2018 rok
ORP „Piorun” w pogoni za „Bismarckiem”
Terror na Majorce
Bliski Wschód – definicja chaosu
Większa flota Szkoły Orląt
Operacja „Ku wolności”, czyli Abwehra kręci w Polsce film
Pedro ze Stalowej Woli
Będzie więcej dróg o znaczeniu obronnym
Antoni Macierewicz w Kanadzie o rosyjskiej agresji
Bojowa operacja u brzegów Estonii
Pomnik katyński w Jersey City. Prawda historyczna kontra polityczna poprawność
Szkolimy następców
Warszawa miejscem debaty o przyszłości NATO
1-15 czerwca 1918 – 1 Pułk Strzelców Polskich na pierwszej linii frontu
Wojska specjalne świętują
Szef MON przed Zgromadzeniem Parlamentarnym NATO
Weterani na macie
Sąd zdecyduje o losach pomnika katyńskiego w Jersey City
Europejska Harpia?
Pierwszy maraton biegłam z Polą
Drugi dzień obrad NATO w Brukseli
Bryza już lata nad Morzem Śródziemnym
Nowy polski samolot
„Kabul VIII” – gotowi do misji
Amerykańskie inwestycje w obronność krajów bałtyckich
Kolejna zmiana żołnierzy leci do Afganistanu
40 lat misji UNIFIL
Powinność państwa
Wzajemne wsparcie
Ustawa degradacyjna przyjęta przez rząd
Kpr. Marcin Lewandowski trzeci w Szanghaju
W Sejmie międzynarodowa debata o bezpieczeństwie
Co z kierowcami pojazdów uprzywilejowanych?
Centralne obchody Dnia Weterana
Myśliwce F-16 dla Chorwacji
Jak kupować skutecznie i szybko
Na jakich zasadach powrót do armii?
Argentyńska zagadka
Minister obrony na spotkaniu w Rumunii
NATO i USA – dwa filary bezpieczeństwa Polski
Afgańska misja z nowymi siłami
Cadet Camp w wojskowej uczelni

Ministerstwo Obrony Narodowej Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Żandarmeria Wojskowa Inspektorat Uzbrojenia Inspektorat Implementacji
Innowacyjnych Technologii Obronnych
Dowództwo Garnizonu Warszawa

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO