Służący tu marynarze jako pierwsi wciągnęli na maszt flagę NATO, a potem regularnie brali udział w misjach sojuszniczego zespołu przeciwminowego. Jako jedyni w polskiej marynarce mieli też okazję wyjść w morze z papieżem – 13 Dywizjon Trałowców świętuje właśnie 70. rocznicę powstania.

Dla marynarzy z 13 Dywizjonu Trałowców im. admirała floty Andrzeja Karwety ten tydzień jest wyjątkowy. 5 kwietnia minęło dokładnie 70 lat, odkąd nad dziewięcioma trałowcami typu Albatros załopotała biało-czerwona bandera. Wydarzenie to uznane zostało za początek jednostki. Świętowanie jubileuszu rozpocznie się jutro.

Zaproszenie na okręty

Z samego rana na stacjonujących w Gdyni okrętach dywizjonu zostanie podniesiona wielka gala banderowa. O 9.30 bramy jednostki otworzą się dla zwiedzających. Osoby, które zdecydują się przyjść do siedziby dywizjonu na Śmidowicza, będą mogły zwiedzić zarówno służące w nim niszczyciele min, jak i trałowce. Każde wejście na pokład zostanie udokumentowane pieczątką. A kto uzbiera odpowiednią ich liczbę, będzie mógł przepłynąć się łodzią grupy nurków minerów. – Na wystawie statycznej, obok sprzętu specjalistów od likwidacji min, zostanie zaprezentowany śmigłowiec SH-2G oraz wyposażenie żołnierzy z Komendy Portu Wojennego w Gdyni – zapowiada kmdr por. Piotr Sikora, dowódca 13 Dywizjonu Trałowców. Pomyślano również o najmłodszych – będą oni mogli przejść morski chrzest. Atrakcji będzie zresztą więcej, a sam dzień otwartych koszar potrwa do 14.30. Po południu z portu wyjdzie jeden z okrętów dywizjonu. – Z jego pokładu na wodach Zatoki Gdańskiej złożony zostanie wieniec ku czci marynarzy, którzy nie wrócili z morza. W piątek natomiast odbędą się uroczystości rocznicowe z udziałem przedstawicieli dowództwa 8 Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu (w skład której wchodzi „trzynastka”) oraz innych oficjeli.

Papież i legenda o białej „Mewie”

Choć 13 Dywizjon świętuje 70. rocznicę powstania, jego początki faktycznie sięgają czasów przedwojennych. W 1921 roku, kiedy polska marynarka dopiero się tworzyła, bandera wojenna została podniesiona na czterech trałowcach pozyskanych od fińskiego przedsiębiorstwa Skagsbyro. Skład grupy dowództwo uzupełniło dwoma kanonierkami i tak narodził się Dywizjon Ćwiczebny. Nowy rozdział w dziejach sił przeciwminowych otwarty został w latach 30., kiedy to stare jednostki zastąpiono czterema trałowcami zbudowanymi przez polskie stocznie. Były to ORP „Jaskółka”, ORP „Mewa”, ORP „Czajka” i ORP „Rybitwa”, popularnie nazywane „ptaszkami”. Kilka lat później okręty przeciwminowe wzięły udział w wojnie obronnej przeciwko Niemcom. Ich załogi zapłaciły za to ogromną cenę. Na skutek walk na dno posłanych zostało w sumie sześć trałowców. A potem było podniesienie bandery na wspomnianych już Albatrosach i ciężka, wieloletnia praca nad oczyszczaniem portów, podejść do nich oraz szlaków żeglugowych z min i niewybuchów, które po wojnie masowo zalegały na dnie Bałtyku. Takie pamiątki na polskich wodach można zresztą znaleźć po dziś dzień.

W dziejach dywizjonu sporo było zdarzeń wykraczających poza marynarską codzienność. Do takich na pewno można zaliczyć wizytę papieża Jana Pawła II na pokładzie trałowca ORP „Mewa”. Doszło do niej w czerwcu 1987 roku. Okręt zabrał papieża z Gdyni na Westerplatte, gdzie spotkał się z młodzieżą. O wydarzeniu tym krążą już legendy. Według jednej z nich, ORP „Mewa” miała z tej okazji zostać przemalowana na biało. – To nieprawda, ale starsi marynarze opowiadali, że zanim papież wszedł na pokład, na okręcie zostało zdemontowane całe uzbrojenie – opowiada kmdr ppor. Arkadiusz Kurdybelski, jeden z późniejszych dowódców ORP „Mewa”, który potem w „trzynastym” został szefem sztabu, a dziś służy w 3 Flotylli Okrętów jako oficer flagowy od broni podwodnej. Gorliwość funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa okazała się tak wielka, że nakazali wynieść z okrętu nawet pojemniki ze sprężonym powietrzem. Ich zakusy zastopował ówczesny dowódca. – Dobrze panowie – miał powiedzieć. – Ale w takim razie okręt nie wyjdzie z portu. Sprężone powietrze pomaga w rozruchu silnika…

„Polska? To wy jesteście w NATO?!”

Prawdziwy przełom dla dywizjonu stanowiło wejście Polski do NATO. – ORP „Mewa” stała się pierwszym polskim okrętem, nad którym załopotała flaga Sojuszu. Stało się to w 2000 roku, kiedy na trzy tygodnie dołączyła ona do Stałego Zespołu Sił Obrony Przeciwminowej NATO – wspomina kmdr por. Sikora. W 2002 ORP „Mewa” stała się już pełnoprawnym członkiem zespołu. Kmdr ppor. Kurdybelski był wówczas młodym oficerem, dowódcą okrętowego działu. – Stres był ogromny, bo wszystko było dla nas nowe. Pamiętam, jak stanąłem przed radiem, by odebrać meldunek i choć znam angielski, nie rozumiałem ani słowa. Musieliśmy opanować terminologię, procedury… – opowiada kmdr ppor. Kurdybelski. Do tego doszły jeszcze trudne warunki atmosferyczne. – Podczas operacji „Open Spirit”, kiedy oczyszczaliśmy dno morskie u wybrzeży Łotwy z niebezpiecznych pozostałości ostatniej wojny, temperatura wynosiła kilka stopni poniżej zera, na powierzchni wody unosiły się obłoki pary. W dodatku mieliśmy spore problemy z pojazdem podwodnym. Przewód, który łączył go z pokładem, zaplątał się w łańcuch kotwicy. Musieliśmy go odłączyć i zainstalować nowy – wspomina. Pozytywne było jednak to, że załoga umiejętnościami nie odstawała od swoich kolegów z zachodniej Europy. – Szybko nadrobiliśmy braki. Myślę, że dziś nie tylko im dorównujemy, ale w wielu aspektach służby jesteśmy do nich lepsi – przekonuje kmdr ppor. Kurdybelski.

Wejście do NATO sprawiło, że zmieniać zaczęły się także polskie okręty. – Trzy trałowce – ORP „Mewa”, ORP „Czajka” i ORP „Flaming” zostały gruntownie zmodernizowane i przebudowane, dzięki czemu stały się nowoczesnymi niszczycielami min – przypomina kmdr por. Sikora. Dzięki temu Marynarka Wojenna RP mogła być regularnie reprezentowana w misjach zespołu, który z czasem przybrał nazwę SNMCMG1 (Stały Zespół Sił Obrony Przeciwminowej NATO). Polskie okręty wspólnie z sojusznikami dbają o bezpieczeństwo szlaków żeglugowych na Bałtyku, Morzu Północnym i w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Likwidują też starą amunicję, która zalega tam od czasów ostatniej wojny. Dwukrotnie na czele zespołu stawali polscy oficerowie: kmdr por. Krzysztof Rybak i kmdr por. Piotr Sikora. – Pamiętam wizytę w Sankt Petersburgu. Był rok 2013 i choć dziś trudno to sobie wyobrazić, okręty zespołu weszły do tamtejszego portu, otworzyły nawet pokłady dla zwiedzających – opowiada kmdr por. Sikora. – Kiedy mieliśmy chwilę na zwiedzanie miasta, podszedł do nas starszy pan i stwierdził: „Jesteście pewnie z Polski. A słyszeliście o natowskich okrętach, które stoją w porcie?”. Spojrzeliśmy po sobie i mówimy: „No, my właśnie z tego zespołu…”. Na co pan: „Niemożliwe! To Polska jest w NATO?!”. Dla wielu jeszcze wtedy to było trudne do wyobrażenia. A przecież jesteśmy pełnoprawnymi członkami Sojuszu, którzy w dodatku niejednym mogą się pochwalić – zaznacza kmdr por. Sikora.

Czekając na „Kormorana”

Tymczasem w najbliższym czasie marynarzy z „trzynastego” czeka kolejny przełom. Nie tak duży jak wstąpienie do NATO, ale zawsze. – Bardzo intensywnie przygotowujemy się do przyjęcia nowego okrętu. Pierwszego z serii trzech – przypomina dowódca 13 Dywizjonu. ORP „Kormoran” został zwodowany w ubiegłym roku. Nowoczesnego niszczyciela min budują specjaliści z gdańskiej stoczni Remontowa Shipbuilding. W marcu rozpoczęły się tak zwane próby na uwięzi, które stanowią generalny sprawdzian przed pierwszym wyjściem w morze. Do służby okręt powinien wejść jesienią tego roku. – Dla nas będzie to najważniejsze wydarzenie ostatnich lat – podkreśla kmdr por. Sikora.