Zamach terrorystyczny jako teatralna inscenizacja przekazu przemocy

Szanowny Czytelniku,
zdaniem autorów prognozy Narodowej Rady Wywiadu USA „Global Trends 2040” epidemia COVID-19 mocno wpłynie, także w długiej perspektywie, na struktury polityczne, ekonomiczne i społeczne świata. Wydarzenie to określają oni jako najbardziej znaczący, pojedynczy, globalny kataklizm od czasu drugiej wojny światowej. Pandemia pogłębi i zaostrzy konflikty, a także zwiększy rywalizację między państwami. Naruszy również struktury bezpieczeństwa i systemy stabilizacji świata. Jej destrukcyjne oddziaływanie głęboko nadwyręży tkankę społeczną i kulturową. Procesy te poszerzą przestrzeń do aktywności radykalnych ugrupowań terrorystycznych1.

Nowe stulecie naznaczył bezprecedensowy atak na World Trade Center w 2001 roku. W czasie realnym oglądał go cały świat. Do tamtego momentu nie było jednorazowego aktu terrorystycznego, który w tak istotny sposób wpłynąłby na politykę najsilniejszego państwa na Ziemi. John Gray w szeroko komentowanej pracy dotyczącej organizacji, która dokonała tego aktu, „Al-Kaida i korzenie nowoczesności”, stwierdził: „Trudno o bardziej ogłupiający frazes jak ten, który opisuje Al-Kaidę jako powrót do średniowiecza. Jest ona bowiem produktem ubocznym globalizacji”2. Gray widział w tej organizacji skrajnie radykalny projekt skutecznie wykorzystujący nowoczesne technologie. Państwo Islamskie w przekazie informacyjnym w jeszcze większym stopniu ukazywało swoje okrucieństwo. Z zastosowaniem najnowocześniejszych, najbardziej spektakularnych technik i technologii medialnych tworzyło wyreżyserowane w najdrobniejszych elementach spektakle skrajnej brutalności i bezwzględności.

Paradoksalnie, mimo ogromnej literatury przedmiotu, dotychczas żaden badacz nie podjął się próby analizy tego wymiaru terroryzmu – świadomej teatralizacji i estetyzacji przekazu. Dlatego artykuł dr. hab. Cezarego Kality „Terroryzm w »teatrze życia codziennego« – perspektywa metodologiczna estetyki spektaklu”, który otwiera numer 1 (704) „Kwartalnika Bellona”, należy uznać za w pełni nowatorski. Autor, profesor w Instytucie Nauk o Bezpieczeństwie Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, dostrzega, iż w podejściu badawczym do fenomenu terroryzmu dominuje bądź jego opis merytoryczny (na gruncie nauk o bezpieczeństwie), bądź etyczny w aspektach filozoficznych, socjologicznych czy psychologicznych. W konsekwencji – jak zauważa – praktycznie nie istnieje literatura badawcza poświęcona estetycznej analizie zjawiska terroryzmu. Zdaniem profesora Kality wynika to z silnego, moralnego kontekstu ujmowania terroryzmu. Z tego powodu nie dostrzega się jednak, iż ma on też w swojej strukturze mocno zaznaczony – w interakcji społecznej – element estetyczny. Autor stawia hipotezę: „Skoro akt zamachu terrorystycznego ma strukturę spektaklu, to […] musi spełnić jego wymogi estetyczne na poziomie twórców i odbiorców. Dlatego terroryści zwiększają odziaływanie estetyczne w swoich przekazach, dążąc do zwiększenia zapotrzebowania na konsumpcję przemocy – wciągają społeczeństwo w swoją dramaturgiczną grę”. To z pewnością oryginalne podejście badawcze do problemu terroryzmu, uwzględniające, jak wielką wagę zarówno Al-Kaida, jak i Państwo Islamskie przykładają do owej niemal teatralnej inscenizacji przekazu przemocy.

Z kolei dr Józef Szczepan Kozłowski z Akademii Sztuki Wojennej w artykule „Dlaczego Polska potrzebuje teorii działań wywiadowczych?” skupia się na problemie, który odgrywa ogromną rolę ze względu na nasze geopolityczne uwarunkowania. Polska i cały obszar Międzymorza znajduje się w strefie silnego oddziaływania potencjału rosyjskich służb specjalnych. Państwa, które niejako są skazane na występowanie regularnych zagrożeń, jak Izrael czy Tajwan, musiały nie tylko wytworzyć odpowiednie struktury organizacyjne służb i zapewnić im potencjał obronny, lecz także uzyskać strategiczną przewagę w jego rozwoju i ewolucji. Wydaje się to wyjątkowo trudne, jeśli nie zostanie wypracowany pewien potencjał badawczy, jeśli ta problematyka nie zostanie potraktowana jako istotny obszar badań naukowych, opartych na podstawach teoretycznych. Obecnie, w sytuacji kolejnego, radykalnego wzrostu napięcia w konflikcie rosyjsko-ukraińskim, pilną potrzebą staje się rekonfiguracja w podejściu do tych zagadnień w Polsce. Tym większe znaczenie artykułu dr. Józefa Szczepana Kozłowskiego. Autor stwierdza: „W Polsce prace nad budową narodowej teorii działań wywiadowczych były prowadzone w ograniczonym zakresie – rzadko wykraczały poza struktury wojskowych i cywilnych instytucji wywiadowczych. Kolejne wysiłki i osiągnięcia na tym polu mogą przyczynić się do zwiększenia efektywności polskich struktur wywiadowczych oraz zakresu wsparcia przez nie procesów decyzyjnych czynników polityczno-wojskowych”. I dalej: „Budowa teorii działań wywiadowczych powinna polegać na definiowaniu relacji między tymi działaniami a polityką zagraniczną. W tym celu należałoby połączyć poszczególne scenariusze polityczne z elementami niezbędnych do ich materializacji działań wywiadowczych. Jeżeli uda się to osiągnąć, możliwe będzie zintegrowanie zagadnień polityki zagranicznej i wywiadu oraz osadzenie ich w ogólnym kontekście teoretycznym”.

Pułkownik Dariusz Knopp w artykule „Czynniki motywacyjne w służbach mundurowych” analizuje problem skutecznego motywowania pracowników, konfrontując swoje doświadczenia zdobyte w pracy w Ministerstwie Obrony Narodowej z literaturą światową poświęconą badaniom nad procesami motywacyjnymi. Jak twierdzi, „[…] nowoczesne zarządzanie kapitałem ludzkim polega przede wszystkim na zapewnieniu sprawiedliwości: utwierdzaniu pracowników w przekonaniu, że ich wysiłek jest dostrzegany, że wyższe wynagrodzenia są nagrodą za lepszą pracę i poświęcenie, awans zaś oznacza możliwość wykonywania interesujących i trudnych zadań oraz wyższe płace”. Autor analizuje system motywatorów we wszystkich polskich służbach mundurowych (wojsku, Policji, Straży Granicznej, Służbie Więziennej) oraz dokonuje przeglądu rozwiązań stosowanych w innych państwach. Podkreśla szczególne znaczenie w procesie motywacji zagadnienia planowania karier pracowników jako elementu, który powinien łączyć rozwój indywidualny osoby z potrzebami samej organizacji.

Pewnym novum w dotychczasowej tradycji „Kwartalnika Bellona” jest opublikowanie analizy pióra mgr. Pawła Zbigniewa Piwońskiego z Wojskowej Akademii Technicznej pt. „Obieg dokumentacji niejawnej wojsk lądowych Japonii w latach 1900–1914”. „Problematyka bezpieczeństwa informacji wojskowej w krajach azjatyckich – jak czytamy w artykule – jest rzadko podejmowana w literaturze historycznej, między innymi z powodu barier językowych i kulturowych, a także niejawnego charakteru koniecznych do przebadania dokumentów. […] przyczynkiem do podejmowania analiz tej tematyki są konflikty militarne państw azjatyckich z państwami kultury zachodniej bądź poszerzanie stref wpływu na obszarach zajmowanych przez jedną ze stron. W takich wypadkach uzyskiwanie informacji zazwyczaj koncentruje się na aspektach istotnych w wąskiej cezurze czasowej bądź polega na zbieraniu materiałów pozwalających na osiągnięcie celów badawczych”. Artykuł nie ma cechy incydentalnej, zawiera pogłębioną analizę, ukazującą głębsze, historyczno-systemowe umocowania opisywanego procesu. Ze względu na oczywisty wzrost znaczenia Azji w kwestiach dotyczących bezpieczeństwa globalnego, w tym także europejskiego, celowe jest ukazywanie specyfiki podejścia do bezpieczeństwa informacji wojskowej jednego z kluczowych graczy na kontynencie azjatyckim oraz historycznej ewolucji tego procesu.

Ciekawe i oryginalne podejście badawcze prezentuje Maria Raczyńska, studentka Uniwersytetu Warszawskiego, która w artykule „Prognozowanie bayesowskie – wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych 2020” zastosowała jeden z matematycznych modeli prognostycznych do badania procesu politycznego o szczególnym znaczeniu dla świata państw demokratycznych. Jak zauważa, model ten powstał „[...] na podstawie prognozy stworzonej przez The Economist, jednakże z istotnymi różnicami; wykorzystuje język programowania R i Stan oraz oprogramowanie Stan”. W konkluzji zaznacza, że wyniki naukowe wskazują, iż „[…] prognozowanie wyborów prezydenckich w USA z użyciem wcześniejszych centrycznych modeli dynamicznych Bayesa jest możliwe. Wymaga jednak długotrwałych projektów naukowych, aby były one naprawdę wydajne i praktyczne”.

Szczególną wagę ma też artykuł dr. Ioannisa E. Kotoulasa z Uniwersytetu Narodowego im. Kapodistriasa w Atenach „Bibliografia prac Halforda J. Mackindera”. Jest to pierwszy w polskiej literaturze przedmiotu przegląd wszystkich publikacji autorstwa tego brytyjskiego geografa, który odegrał ogromną rolę w rozwoju myśli geopolitycznej. Autor pisze: „Brytyjski geograf sir Halford John Mackinder (1861–1947) jest fundamentalną postacią w rozwoju brytyjskiej geografii, a co najważniejsze, klasycznej geopolityki jako odrębnej dyscypliny, z własną terminologią i tematycznymi loci”. Ioannis E. Kotoulas omawia też i systematyzuje rozwój oraz ewolucję naukowych zainteresowań Mackindera. Podkreśla, iż „[…] był płodnym pisarzem; w sumie napisał 17 książek i monografii, 6 programów nauczania na potrzeby uniwersyteckie, 73 artykuły, w tym raporty o rozwoju geografii na Uniwersytecie Oksfordzkim i raporty terenowe, a także dwa prologi w książkach innych pisarzy, 9 artykułów opiniotwórczych w prasie, 8 przemówień oraz przemówienia podczas specjalnych wydarzeń akademickich, a także 27 dyskusji i przeglądów prac innych pisarzy. Przyczynił się do powstania 5 map orograficznych”. Mackinder zaproponował bodaj najbardziej oryginalną wizję bezpieczeństwa europejskiego po zakończeniu pierwszej wojny światowej. Była ona oparta na projekcie zbliżonym do obecnej koncepcji Międzymorza. Za klucz do stabilności kontynentalnej uznał obszar Europy Środkowej, był gorącym zwolennikiem zbliżonej do koncepcji Piłsudskiego wizji federalizmu środkowoeuropejskiego. Z pewnością rację ma Ioannis E. Kotoulas, gdy zaznacza, iż „Halford J. Mackinder, wybitny brytyjski geograf wykonujący swoje prace u kulminacji Imperium Brytyjskiego i podczas dwóch wojen światowych, był kluczową postacią w badaniach geografii jako niezależnej dyscypliny w Europie Zachodniej [...]. Wpływ Mackindera na myślenie strategiczne i nowe przestrzenne rozumienie stosunków międzynarodowych był fundamentalny”.

Numer zamyka recenzja pióra prof. dr. hab. inż. Zenona Zamiara, prorektora Międzynarodowej Wyższej Szkoły Logistyki i Transportu we Wrocławiu, poświęcona pracy „Decydowanie podstawową funkcją zarządzania” autorstwa prof. dr. hab. Zbigniewa Ścibiorka (Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2021).

Serdecznie zapraszamy autorów, naukowców i pasjonatów nauk o bezpieczeństwie do zgłaszania propozycji artykułów do kolejnych numerów „Kwartalnika Bellona”.

Szanowny Czytelniku, z szacunkiem i pokorą oddajemy w Twoje ręce 1 (704) numer „Kwartalnika Bellona”. Czynimy to w okresie, w którym przezwyciężana jest kolejna fala epidemii, dlatego życzymy dużo zdrowia.

Przypisy:

1 Global Trends 2040. A More Contested World, Office of the National Intelligence [online], March 2021, https://www.
dni.gov/index.php/gt2040-home/summary/the-covid-factor [dostęp: 19.04.2021].
2 J. Gray, Al-Kaida i korzenie nowoczesności, Warszawa 2006, s. 8.

REKLAMA

dr hab. Piotr Grochmalski, prof. ASzWoj, redaktor naczelny „Kwartalnika Bellona”





Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Inspektorat Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO